أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

64

قانون ( فارسى )

فصل ششم داروهاى كرم‌كش و بويژه قاتل كرم دراز داروهاى گرم‌مزاج كرمكش ، بيشتر داروهاى ساده و تك هستند امّا داروهاى تركيبى نيز هست . داروهاى تك كرم‌كش گرم‌مزاج از اين قرارند : گندناى بيابانى ، كراويا ( شاه زيره ) كه يك مثقال از آن بخورند - ، درمنه ، لوبيا گرگى تلخ‌مزه ، دارچين ختايى ، افشرهء دارچين ختايى ، ثمر غار ، كوشنهء تلخ ، سس صغير ، كاجيره ، نعناع ، ورس ( كامالا ) ، ماشدارو ، لوفا ، پونهء كوهى ، سير - كه خاصيت دارد و شايد كرم كدو را هم بكشد - ، بزر رازيانه ، ثمر آس ، مرزه ، تانبول ، خاراگوش ، بزر كلم ، پوست درخت ترنگوت ، بيخ خشكيدهء زنجفيل شامى - كه مقدار بيست و يك مثقال بخورند - ، زيرهء بوداده ، مشك چوپان ، هر دو نوع لوفا ( باريك و ستبر ) ، رازيانهء شامى ، بزر كرفس ، بزر ترتيزك - كه دراين‌باره قوى است - ، سياهدانه ، بزر سلمك - كه هم كرمكش است و هم اسهال مىدهد - لبلاب و بسپايك . بهترين دارويى كه بعد از كشتن كرم ، آن را با اسهال بيرون مىآورد الوا ( صبر ) است . اگر كسى كه از كرم شكم رنج مىبرد و كرم شكم از جنس دراز است ، مقدارى زياد چندانكه مىتواند يك دفعه روغن زيتون بخورد و بويژه اگر كمى الوا با روغن زيتون كال بخورد كرم را مىكشد و بيرون مىآورد ، كه اين دارو براى كشتن كرم پهن نيز بسيار خوب است ، كرم را از تلخى كه دارد مىكشد ، و از لزجى كه دارد مىلغزاند . اگر بيمار نتوانست از اين دارو در يك نوبت به مقدار زياد بخورد ، بگذار در چند دفعهء پياپى باشد ؛ مثلا ابتدا دو قاشق و پس از مدتى دو قاشق ديگر بخورد . ثمر نيلوفر پيچ كشندهء كرم دراز و بيرون آورندهء آن است . شايد اين دارو در علاج كرم پهن نيز بهره دهد . داروهاى تركيبى فعّال در علاج كرم شكم دو بخشند ؛ بخشى تنها كرم را مىكشند و بخشى هم آن را مىكشند و هم بيرونش مىآورند . داروهاى تركيبى كه عهده‌دار كشتن كرم هستند و كارى به بيرون آوردنش ندارند ، عبارتند از داروهاى از امثال ترياق فاروق . داروهاى كشنده و بيرون آورندهء كرم عبارتند از ايارج فيقرا ( معجون تلخ مسهل ) و داروى تركيبى زير : نسخه : درمنه و خاراگوش از هريك به وزن يك درهم و يك سوم درهم ، پيه هندوانهء ابو جهل يك چهارم درهم ، نمك هندى به وزن يك دانگ . اين داروها را باهم مخلوط كنند و استعمال كنند . زيره و بورهء قرمز هريك يك جزء باهم قاطى شوند و بيمار به وزن دو مثقال از اين مخلوط بخورد . بورهء قرمز ، فلفل و كراويا هريك يك جزء درهم مخلوط شوند و بيمار تقريبا به وزن يك درهم و نيم بخورد . فلفل ، ثمر غار ، زيرهء هندى و مصطكى همه را در عسل بسرشند و صبح يك قاشق و شب وقت خواب يك قاشق بخورند .