أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

63

قانون ( فارسى )

قبوضيت‌آور نداشت ، گل مهر زده را در شراب حل كند و بر معده‌اش بمالد . اگر داروى تناولى كرمكش تجويز مىكنى ، بايد بيمار در وقت دارو خوردن هر دو سوراخ بينى را ببندد و تا مىتواند نفس نكشد ؛ خوب نيست كه بوى دارو با هواى بركشيده از راه نفس قاطى شود . يكى از اسلوبهاى علاج كه پيوند نزديك با چاره‌سازى كرمها داشته باشد ، مسئلهء اشتهاى بيمار است ، يعنى اگر بيمار اشتهاى خوراك را از دست داده است كوشش كن كه اشتها به حالت طبيعى باز گردد . برخى از داروها هستند كه چه تناول شوند و چه از خارج بر شكم گذارند ، هم دشمن جان كرم و هم تحريك كنندهء اشتهايند و هم در بيرون راندن و بيرون آوردن كرمها دست دارند . اين داروها عبارتند از : 1 - حب خاراگوش و الوا كه بيمار بخورد ، يا خاراگوش و الوا را باهم قاطى كند و بر شكم بمالد . 2 - الوا همراه ربهاى ترش‌مزه . احتمال دارد كه با وجود كرم در شكم بيمار اسهال داشته باشد ، كه در اين حالت همين قدر كافى است كرمها را بكشى ، اسهال بيرون آوردن لاشها را به عهده مىگيرد . ممكن است درحالىكه كرم در شكم و بيمار اسهال است بيم آن برود كه اسهال همراه كرم شكم سبب ناتوانى بيمار شود و مصلحت مىبينى كه بيمار را در نيرومندى خود نگه‌دارى ، در اين حالت داروهاى قبوضيت‌آور تلخ‌مزه را استعمال كن كه هم كرم‌كش باشد و هم اسهال را بند آورد ؛ بيمار نيرو را از دست نمىدهد و كرمها كشته مىشوند ، بعد از آن يا نيروى طبيعت كرمها را بيرون مىريزد ، يا به وسيلهء داروى تناولى و يا داروى برداشتنى بيرون آوردن كرمها را صورت مىدهى ، كه چنين داروهاى قبض‌آور و كرمكش را اگر به صورت ضماد بر شكم بگذارى بهتر است . اگر تشخيص دادى كه بيمار علاوه بر كرم ، در شكم ورم هم دارد ، بايد داروى علاج كرم بسيار شديد نباشد ( لطيف باشد ) . دارويى كه به وسيلهء آن مىخواهى كرم كدو را بكشى بايد قويتر و تأثيربخش‌تر از آن دارويى باشد كه براى كشتن كرم دراز به كار مىبرى ، زيرا : 1 - كرم كدو در جايى دور تر از آن است كه كرمهاى ديگر هستند ، پس دارو ديرتر به آن مىرسد . 2 - كرم كدو بيشتر از كرمهاى ديگر در رطوبتهاى نگهدارندهء آن پناه گرفته است و احتمال دارد كه كرم كدو در غشائى پوشيده باشد . 3 - كرم كدو از ماده‌اى متولد شده كه غليظتر از مادهء خلقت كرمهاى ديگر است . 4 - كرم كدو به مزاج گرم نزديك است و شباهت به چيزى دارد كه براى كرم سم است ؛ ازاين‌رو تا دارو در منتهاى شدت نباشد ، تأثير بر شكل و هيئت و حالت كرم كدو ندارد . اما هر دارويى كه كرم كدو را بكشد به آسانى كرم استوانه‌اى و كرم دراز را هم مىكشد . به جائى كه رستم گريزد ز جنگ ، * نه كاووس ماند نه پور پشنگ !