أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

62

قانون ( فارسى )

فصل پنجم علاج كرم شكم به‌طور عمومى قبل از هر چيز بايد بيمار از خوراكهايى كه بلغم توليد مىكنند - كه بلغم سبب توليد كرم مىشود - دورى جويد . سپس كوشش كن كه مادهء خلط بلغمى - كه سبب توليد كرم شده است - از معده پاكسازى شود . به وسيلهء دارو يا غذايى كه براى كرم شكم سم است كرمها را قتل عام كن ! اين وسايل كرم‌كشى تلخ مزه هستند و برخى از آنها گرم‌مزاج و برخى سردمزاجند ؛ كه همه را ذكر مىكنيم . و داروهايى نيز هستند كه خاصيت كرم‌كشى دارند . بعد از آنكه كرمها را قتل عام كردى بيمار را اسهال ده ! اين در حالى است كه خودبه‌خود مرده كرمها بيرون نيامده باشند كه نبايد كرمها بعد از مردن زياد در شكم بمانند و در شكم بخشكند ؛ زيرا بخارى كه از اين لاشهاى گنديده برمىخيزد ، زيان مسموم‌كننده دارد . اگر بيمار تب ندارد يا به ورم گرم درونى مبتلا نيست ، بهترين داروى مبارزه با كرم شكم دارويى است كه گرميش به درجهء سوم رسيده باشد . داروى تلخ گرم‌مزاج كاملا ضد حالتى است كه براى وجود كرم سازگار است . منظورم از سازگار چربى و شيرينى است . داروهايى هستند كه بيمار تناول مىكند يا مايهء حقنه مىشوند و هر سه خصلت لازم را در بر دارند . يعنى تلخ ، گرم‌مزاج و كشندهء كرم هستند . داروهاى برداشتنى ( شياف و غيره ) اگر به قصد بيرون آوردن كرم هنوز نمرده باشد خوب است ؛ مگر اينكه از آن كرمهاى كوچك باشند كه در رودهء مستقيم هستند . اگر داروى برداشتنى بيمار از جنس چرب و شيرين باشد ، بهتر است ؛ زيرا كرمها چرب و شيرين را دوست دارند و با دارو بيرون مىآيند . هرگاه داروى كرم‌كش به بيمار مىدهى كه بخورد ، بايد وقتى بدهى كه بيمار گرسنه و شكم تهى باشد . اگر داروى سم كرم را در شير يا در كباب بريزى و بيمار بخورد ، در كرم كشتن معركه مىكند . كرم شكم جانش را فداى يك قطره شير و يك لقمه كباب مىكند و فورا مىخورد و از بين مىرود . و شايد براى كرمهاى شكم اول چشته بگذارى بهتر باشد كه بعدا به آسانى به دام افتند . مثلا دو روز بيمار شير بخورد ، كرمها احساس مىكنند كه سورى براى آنها ترتيب داده شده است . روز سوم سم كرم را در شير وارد كن كه كرمها قربانى شكم‌چرانى خودشان گردند . يا بيمار قبل از تناول داروى كرم‌كش كباب بمكد ؛ بوى كباب از اثر مكيدن فرو مىرود و شست كرمها را بيدار مىكند و براى دعوت به كباب پيش مىآيند و شلوغ مىكنند اگر در چنين حالتى داروى كرمكش به سر وقتشان برود واويلا به حال كرمهاى خرابكار ، ديگر كارشان زار است . اگر داروى سمّى كشندهء كرم را مايه حقنه مىكنى و مىخواهى به وسيلهء حقنه كرمها را بكشى ، قبل از حقنه كردن معدهء بيمار را با داروهاى قبوضيت‌آور ( گل كاهن - نسخه . ) و بويژه داروهايى كه خاصيت كرم‌كشى دارند از قبيل سماق ، ساماروغ ( نوعى قارچ ) ، اقاقيا - كه در شراب حل شود - بينداى ، يا كبر و شبت در شراب بريز و بر معده‌اش بمال ! اگر بيمار تحمل اين‌گونه داروهاى