أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
131
قانون ( فارسى )
- اكثرا كسانى كه چاق و پرگوشتند براى مبتلا شدن به سنك كليه آمادگى بيشترى دارند . - لاغر اندامان براى مبتلا شدن به سنگ مثانه به نسبت چاقان در اكثريت هستند . - سالخوردگان بيشتر براى مبتلا شدن به سنگ كليه آمادگى دارند و نسبت به ابتلاى به سنگ كليه ، كمتر به سنگ مثانه مبتلا مىشوند . - كودكان و جوانان بيشتر به سنگ مثانه مبتلا مىشوند تا سنگ كليه . و امّا اكثر اين حالت ميان مرحلهء رهائى از كودكى و شروع مرحلهء بلوغ است ( از شيرخوارگى تا بلوغ - نسخه . ) و سبب اين است كه نيروى دفع كنندهء مواد در نوجوان و جوانان بسيار قوى است و مواد از اندامان بالائى به سوى اندامان پايينى روانه مىسازد . اما پيران نيروى كليهشان بسيار ناتوان مىشود . و از سوى ديگر نوجوان و جوانان خلط كممايه و رقيقتر از پيران دارند و خلط رقيق و كممايه در كليهشان نفوذ مىكند . امّا خلط در بدن پيران غليظتر از خلط بدن جوانان است . و به كليه نفوذ نمىكند . اكثرا كودكان ( نو رسيدگان ) از پرخورى و جنب و جوش و حركت بر شكم سير و نوشيدن شير و نيز از آنجا كه لوله رگ مثانهشان تنگ است ، مبتلا به سنگ در مثانه مىشوند . امّا پيران از ناتوانى نيروى هضمكننده ، اكثرا مبتلا به سنگ كليه مىشوند . هم ازاينرو است كه بقراط مىفرمايد : « پيران مبتلا به سنگ كليه شفا نمىيابند » . هر بولى كه بيشتر با خلط مخلوط است ، بدان كه انسان داراى چنين بولى احتمال مبتلا شدنش به سنگ در كليه يا در مثانه بيشتر از كسى است كه خلط مخلوط با بولش كمتر است . چنين بولى - كه خلط به حد زياد با آن مخلوط است - هرگاه مدتى راكد بماند و بيرون نيايد ، توليد نمك مىكند . و اگر خلط بيشتر همراه داشته باشد نمك بيشتر از آن توليد مىشود ؛ زيرا نمك از مادهء آبكى چنان توليد مىشود كه مادهء خاكى زياد در آن باشد و حرارت آن را بسوزاند . بول كودكان از بول پيران بيشتر توليد نمك مىكند ؛ ( و در نتيجه نمك به سنگ تبديل مىشود . نسخه ) نه اينكه بول كودكان بيشتر از بول پيران مادهء خاكى همراه داشته باشد ، بلكه حرارت در كليه و مثانهء كودكان بيشتر است و مادهء خاكى مخلوط با بول كودكان بيشتر قابل سوختن است . ازاينرو مىبينى كه بول كودكان نسبت به بول پيران مايل به تيره رنگى و ناصافى است ؛ زيرا بولشان بيشتر با مادهء خاكى مخلوط است و بدن كودكان متخلخل و نافشرده است و عمدهء آب بدنشان به طرزى كه آشكار نيست از جسمشان تحليل مىرود . كودكى كه معدهاش گرم و شكمش قبض باشد ، بيشتر براى ابتلا به سنگ كليه و مثانه آمادگى دارد . امّا در اكثر حالات شكم قبض كودك است كه سبب به وجود آمدن سنگ در كليه يا در مثانه مىشود ؛ زيرا رطوبتهايى كه راه خروج از پايين را ندارند به سوى كبد راهى مىشوند و از كبد به اندامان متصدّى بول مىرسند . اگر در چنين حالتى يعنى با قبوضيت شكم حرارت هم بود ، دستگاه سنگسازى تكميل است . خلاصهء كلام اينكه : قبوضيت شكم ادرار را غليظتر و بيشتر مىكند . و اگر كسى در بولش - كه بيرون مىريزد - تهنشين ماسهاى زياد باشد ، به سنگ كليه يا مثانه مبتلا نمىشود ؛ زيرا مادهء آمادهء سنگ شدن در جاى خود يعنى در كليه يا مثانه راكد نمانده است و خود فروريخته است . ممكن