است مادهء آمادهء سنگ شدن زياد نباشد و با بول زياد مشاهده نشود . امّا آنچه هست به بيرون راه يافته است . يا چيزى از ماده آمادهء سنگ شدن باقى مانده و با بول بيرون نيامده است اما در مقدارش بسيار كم است و قابليت سنگ شدن ندارد . يا حتى اگر سنگ شود بسيار كوچك و كم حجم مىشود و جاى نگرانى نيست . امّا اگر ماده زياد باشد ، در همان مرحله‌هاى اوّل سنگى بزرگ و سخت از آن تكوين مىيابد ؛ مگر اينكه درحالىكه بزرگ است سست جرم باشد و شايستگى خرد شدن و از هم پاشيدن را داشته باشد . و گرنه به صورت قطعه‌هاى كوچك با بول بيرون نمىآيد . اگر سنگ توليد شده در كليه از نوع سنگ سخت است كه در آنجا خرد نمىشود و قطعه‌هايى از آن جدا نمىگردد كه با بول بيرون آيد بلكه به همان سختى بيرون مىآيد ، بدان كه سبب به حالت سختى در آمدن سنگ در خود ماده نيست و از شدت حرارت چنان تحجرى نكرده است كه از هم نپاشد و ريزريز نشود . بيرون آمدن چنين سنگى دليل بر نيرومندى زياد نيروى دفع‌كننده است . اين نظر كه سبب درسته بيرون آمدن سنگ ، قوّت زياد نيروى دفع‌كننده باشد ، اكثرا چنين است ولى در همه حالات قطعى نيست . اين را نيز بدان ! كمتر اتفاق مىافتد كه دختران و بويژه زنان به سنگ مثانه مبتلا شوند ؛ زيرا گدار بول رسان به خارج در آنها گشادتر و كوتاه‌تر از گدار بول رسان در مردان است و در همين گدار ، كمتر از آنچه كه در مردان است ، پيچش و لابه‌لايى وجود دارد . كوتاه قدان آسان‌تر سنگ مثانه را بيرون مىدهند تا بلند قامتان . هستند اشخاصى كه توليد سنگ در كليه يا مثانه‌شان بيمارى عادتى و نوبتى مىشود و گاه بيگاه و در مواقع مرتب به اين بيمارى گرفتار مىشوند و هرگاه مادهء قابل سنگ شدن در كليهء آنها جمع آمد و خواست با ادرار دفع شود ، به دردى مبتلا مىشوند كه شبيه درد ناشى از قولنج است . نوبتى كه اين اشخاص دارند ، شايد هر ماه باشد ، ممكن است هر سال و ممكن است چند ماه يك بار باشد . بيمارى كه به درد شديد سنگ بزرگ در كليه و مثانه عادت گيرد ، هر درد ديگرى كه از سوى بيماريهاى مثانه بر او وارد آيد ، نسبت به آن سبك است . - دردى در مثانه احساس مىشود ، چگونه بدانيم كه اين درد از اثر سنگ است يا سبب چيز ديگرى است ؟ - اگر سنگ باشد به سرعت ورم در مثانه پديد مىآيد ؛ امّا اگر درد از غير سنگ باشد ورم همراه ندارد . به علاوه درد به آن شدّت و حدّت نيست كه با وجود سنگ و آن هم سنگ سخت و بزرگ احساس مىشود . البته اين مشروط به آن شرط است كه بيمار ، درد وجود سنگ را چشيده و تحمل كرده باشد ، كه چنين دردى نيز به تنهايى سبب ورم در اندام مىشود . اين را نيز بدان ! كه ممكن است ايجاد سنگ در كليه و مثانه ارثى باشد .