ذكر كرده‌ايم . فصل چهارم ناتوان شدن كليه ناتوان شدن كليه چندين سبب دارد : 1 - سوء مزاج كليه ، كه بدترين حالتش آن است كه سوء مزاج مستحكم و جاى گرفته باشد . 2 - شايد از اثر لاغر شدن ناتوان شود . 3 - يا از گشادتر شدن از حالت عادى لوله رگها ، بازشدن لوله رگها ، سست شدن گوشت جرم كليه - كه اين حالت ناتوانى ويژهء كليه است - كه هرگاه گوشت پر پشت و فشردهء كليه به سستى رسيد ، از پالايش آبى كه به كليه مىرسد و بايد آن را باز تصفيه كند عاجز مىماند . ممكن است درحالىكه كليه ناتوان شده است رگها سلامت باشند ، و ممكن است با ناتوانى كليه رگها نيز آسيب ديده باشند . منظور از اين آسيب رسيدن به رگها حالات زير است : زياد جماع كردن ، ادرارآورها را به حد زياد استعمال كردن ، زياد شاشيدن ، سواركارى كردن بدون عادت به سواركارى داشتن و بدون ياد گرفتن و عادت كردن به تدريج . از هر چيزى كه كليه را خسته كند ممكن است كليه ناتوان شود و يا صدمه ببيند . زياد برپا ايستادن ، به سفر دراز و دور رفتن و بويژه اگر با پاى پياده سفر طولانى بكنند امكان دارد كه به ناتوان شدن كليه بينجامد . نشانيها اگر ناتوانى كليه از اثر سوء مزاج باشد ، علامت سوء مزاج را مشاهده مىكنى . اگر از اثر لاغر شدن كليه ناتوان شده است ، نشانيهاى لاغر شدن كليه را دانستى . اگر از گشاد شدن لوله رگها يا سست و كم‌مايه شدن گوشت درهم فشردهء كليه ، ناتوانى بر كليه آمده است : معمولا درد ندارد و اگر هم اتفاقا دردى داشته باشد ، ضعيف است . اشتهاى خوراك كم مىشود . بول ناپخته است و اكثرا به رگها وارد آيد و ماده‌اش آبى است . اگر مادهء غذائى كليه به رگها اندر آيد ، اكثرا خون به جاى بول است و بول همراه مادهء رطوبى غليظ است . اكثرا بول بيمار به آبى كه به مقدار زياد گوشت زياد در آن شسته‌اند شبيه است ؛ زيرا كليه - كه ناتوان است - از استفادهء غذائى از بول آلوده به خون عاجز است و نمىتواند غليظ را از كم مايه و رقيق جدا سازد . بسيار رخ مىدهد كه با بول ته‌نشين شده خون باشد يا چيزى بر بول ديده شود كه به كف روى دريا بماند . اين در حالى است كه رگها سالم باشند و آسيبى به آنها نرسيده باشد ، اما اگر رگهاى ابزار جداسازى مادهء غذائى از مادهء آبكى درست و سالم نباشند بول به حال خود و بدون تغيير