فصل شانزدهم ناسور مقعد گاهى ممكن است از اثر زخمهاى داخل مقعد - كه سبب دريدگى و سوراخ شدن مقعد مىشوند - ناسور پديد آيد . و ممكن است بواسير خوره‌اى سبب بروز ناسور شود . ناسور مقعد اگر بسيار نفوذ نكرده باشد ، زياد جاى نگرانى نيست و علاجش سهل است . اما اگر زياد نفوذ كرده باشد ، بد است و علاجش به اين آسانى نيست . اگر ناسور به فضاى خالى داخل مقعد و مدخل مقعد نزديك باشد ، زياد جاى نگرانى نيست ؛ زيرا اگر ناسور را بدرى ، سراسر ماهيچهء مقعد آسيب نمىبيند و تنها خلل در بخشى از ماهيچه روى مىدهد و بقيه در كار بند آوردن ماده كمى به سستى مىگرايد . امّا اگر ناسور از فراغ داخل مقعد و نزديكيهاى سوراخ مقعد دور باشد ، هرگاه دريده شد - كه علاج هم دريدن است - كليّهء ماهيچهء گيرندهء مقعد يا بخش اعظم ماهيچهء مقعد را بريده‌اى و اكثر نيروى بازدارنده را از ميان برداشته‌اى ، كه در نتيجه مدفوع بدون ارادهء بيمار بيرون مىريزد و احتمال دارد جايى را كه مىبرى ، با وريد يا زردپى پيوسته باشد كه در اين حالت خطرى جدّى پيش آمده است . - چگونه بدانيم ناسور نفوذ كرده يا نفوذ نكرده است ؟ - براى اين آزمايش چند راه هست : 1 - ميل در ناسور فرو بر و انگشت در مقعد بيمار فرو كن ! ببين آخرين جاى ميل كه فرو شده است كجاست ؟ از زياد و كمى نفوذ ميل زياد و كمى نفوذ ناسور معلوم مىشود . 2 - اگر ناسور كم نفوذ كرده باشد ، مدفوع از دهان ناسور بيرون نمىآيد . امّا اگر ناسور ريشه دوانيده و بسيار نفوذ كرده است ، مدفوع از دهانهء ناسور بيرون مىآيد . - چگونه بدانيم كه بريدن ناسور به بريدن كليّهء ماهيچه مىانجامد يا فقط قسمتى از ماهيچه را در بر مىگيرد ؟ - آزمايش اين حالت را طبيبان پيشينه كرده‌اند و كسانى در اين اواخر ادّعا مىكنند كه از ابتكارات خودشان است ! آزمايش از اين قرار است كه ميل را در ناسور فرو كن و انگشت به داخل مقعد فرو بر ، بيمار را وادار كن كه مقعد را محكم ببندد و بلند كند ، انگشت فرو رفته در مقعد احساس مىكند كه كدام قسمت از ماهيچه مىترنجد و كجاى آن بارز است . پهناى جاى ناسور - كه در طول بدن قرار دارد - چند است ؟ ميان طرف ميل و بالاترين قسمت پهن ناسور در طول بدن چند است ؟ آيا كم است يا زياد ؟ ناسور مقعد اگر زياد نفوذ كرده باشد ، اكثرا يك دهانه دارد و ممكن است احيانا چندين دهانه داشته باشد . علاج ناسور مقعد اگر ناسور بسيار نفوذ نكرده و در فضاى خالى مقعد و نزديك در خروجى مقعد است ، دقّت كن در صورتى كه سيلان زياد و آزاردهنده و بسيار بدبو نداشته باشد ، اگر تركش كنى مانعى ندارد و زيانى