أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

81

قانون ( فارسى )

3 - تجويز كردن ميوه‌هاى سرد و سردىبخش ، كه در اين حالت معلوم مىشود معده سوء مزاج گرم دارد . ممكن است كسى را كه ناتوانى معده دارد با داروهاى گرمىبخش معالجه كنى . گاهى بيمار ممكن است بسيار تشنه شود ، برعكس نظريهء طبيب‌نماها معده را پر از آب سرد مىكند و فورا شفا مىيابد . كه در اين حالت معلوم مىشود ناتوانى معده از اثر سوء مزاج گرم بوده است ، كه ممكن است وقتى معده پر از آب شده است خلط معده آزار را بيرون داده است . اين مشروط بر شرطى است كه در معده خلط بوده باشد كه پاكسازى شده است و شخص از بيمارى رهايى يافته است . اسهال نيز يكى از سببهاى ناتوانى معده به‌شمار مىآيد و سردرد را نيز به دنبال دارد . اين را هم بدان ! كه وقتى مىتوانيم بگوييم معده نيرومند است و كاهشى در نيروى معده رخ نداده ، كه نيروهاى چهارگانهء دستگاه گوارش كاملا نيرومند و سرحال باشند ( نيروى كشنده ، نيروى گيرنده ، نيروى هضم‌كننده ، نيروى راننده ) . هركدام از اين نيروهاى چهارگانه ناتوان شوند ؟ بايد بدانى كه معده ناتوان شده است . اما ديگران عادت گرفته‌اند كه گناه ناتوان شدن معده را كاملا به گردن نيروى هاضمه بيندازند و مىپندارند كه نيروى معده تنها بستگى به نيروى هاضمه دارد و بس ، كه اين نظريه را نمىپسندم . آرى نيروى هاضمه از هر سوءمزاجى - هر نوع باشد - ناتوان مىشود و مىتوان گفت اكثرا ناتوانى معده سببش ناتوانى نيروى هضم‌كننده است . اما نبايد فراموش كرد كه نيروى كشنده - جاذبه نيز از اثر سوء مزاج سرد و سوء مزاج تر اكثرا ناتوان مىشود . دو سبب ناتوانى معده گردد . پس بايد در علاج معدهء ناتوان داروهاى گرم و خشك ( داراى مزاج گرم و داراى مزاج خشك ) را استعمال كنى تا تشخيص مىدهى كه ناتوانى معده از ناتوانى نيروى كشنده نيست و سوء مزاج تر يا سوء مزاج سرد سبب ناتوانى نيروى كشنده نشده‌اند . شايد ناتوانى معده از ناتوانى نيروى گيرنده باشد ؛ پس بايد اكثرا در علاج ناتوانى معده از داروهايى كه خشك مزاجند و گرايش به سردمزاجى دارند استفاده نمايى . داروهاى علاج ناتوانى نيروى گيرنده را در نظر داشته باش كه بايد رطوبى مزاج و كمى گرايش به سردى داشته باشند . داروى علاجى نيروى هاضمهء ناتوان شده را بايد از داروهاى گرم‌مزاج و كمى گراييده به رطوبت برگزينى . روى هم منظور اصلى اين است كه ممكن است هريك از نيروى چهارگانهء معده با سوء مزاج روبه‌رو شوند . تو برحسب تشخيص خودت كدامين نوع از سوءمزاجها را حدس زدى كه سبب ناتوانى معده شده‌اند و كدام نيرو را در بر گرفته‌اند ، علاج را برحسب نظريهء خودت به كار ببر تا معلوم مىشود كه سبب غير آن است كه تو تشخيص داده‌اى آنگاه علاج را تغيير ده و بنا بر مقتضيات تشخيص خود عمل كن !