فصل سيزدهم علاج سوء مزاج سرد و خشك معده اگر معدهء كسى به سوء مزاج سرد و خشك مبتلاست و مىخواهى معالجه‌اش كنى ، بايد معالجهء حالات خشك‌مزاجى را با علاج سردى به كار ببرى . از آنجا كه علاج سردى تنها با گرمىبخشها صورت مىپذيرد ، احتياط كن ! گرمىبخشى را كه تجويز مىكنى چندان شديد نباشد كه خشكى مزاج همراه سردى مزاج را خشك‌تر گرداند ، يعنى چندان گرمىبخش نباشد كه تحليل ببرد يا از تأثير گيرندگى كه در داروى گرم است خشكى را افزايش دهد . در معالجهء سوء مزاج سرد و خشك معده ، از استعمال كمادهاى گرمىبخش خوددارى كن ! كه هر نوع كمادى باشد به زيان معدهء ناسازگار از اثر سوء مزاج سرد و خشك است و هيچ بهره‌اى ندارد . همچنين در گرمى بخشيدن شتاب مكن و با احتياط عمل كن كه گرمى زياد و زودرس و زود تأثيربخش ، خشكى همراه سردى سوء مزاج را خشك‌تر مىگرداند . بايد در به كار بردن چيزهاى گرمىبخش در اين‌باره صورت تدريجى را مراعات كنى ، آرى كارى كن كه گرمى به معده برسد ، اما نه يكباره ، كم‌كم و به تدريج معده را گرم نماى و در عين حال كه داروى گرمىبخش را از كم شروع مىكنى و به تدريج داروى تأثيربخش را براى گرمى بخشيدن به معده تجويز مىنمايى ، فراموش مكن كه داروى رطوبت‌بخش را در اين ميان به كار ببرى و دارويى ميان پرده به كار ببر كه گرماى سرشتى را تقويت كند ، نه معدهء آتشين را آتشىتر نمايد . آنچه اين كار از دستش ساخته است و گرماى سرشتى را تقويت مىكند و بر گرماى آتشين نمىافزايد عبارت است از : 1 - شراب كه كمى آب با آن مخلوط باشد . 2 - شير . 3 - آب جو با اندكى عسل كف گرفته مخلوط باشد ؛ كه آب جو كذايى هم تغذيهء زياد مىدهد و هم سزاوار ريختن ، كم به بار آرد . و نيز براى بيماران معدهء داراى سوء مزاج سرد و تر ، بسيار مفيد است . روغنهاى رطوبت‌بخش و گرم‌كننده را بر معدهء بيمار بمال . از قبيل : روغن سنبل ، روغن سنبل رومى . روغن مصطكى نيز خوب است و اگر با روغن مصطكى روغن بلسان بياميزى چه بهتر . و اگر تنها روغن بلسان بر معدهء بيمار بمالى باز مفيد است و اگر كمى موم با روغن بلسان قاطى كنى بهتر است تا بر معده بماند و بيشتر ماندگار باشد . اگر مصطكى را خرد بسايى تا مانند گرد مىشود و آن را در روغن سنبل رومى ريزى و بر معدهء بيمار گذارى بسيار بهره‌رسان است . بايد براى گرد گردانيدن مصطكى - كه با روغن سنبل رومى مخلوط مىكنى - چرب‌ترين نوع مصطكى را برگزينى .