أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

415

قانون ( فارسى )

افشرهء بارهنگ ، افشرهء اسفرزه و افشرهء شنگ در علاج خونريزى اسهالى بسيار مفيدند و بويژه اگر با داروهاى تكى نامبرده باشند . يكى ديگر از قرصهاى بسيار خوب در علاج خونريزى اسهالى ، قرص زير است : نسخه : سيب ، به و گل محمدى خشكيده از هريك چهل و پنج مثقال در چهارصد و پنجاه مثقال آب بر آتش بجوشد تا فقط يك رطل و نيم از آب باقى مىماند . يك‌صد و سى و پنج مثقال از آن را بپالاى و به اندازهء باقى مانده روغن گل بر آن اضافه كن ! دوباره حاصل را در ظرفى بريز و بر آتش بگذار تا به كلى آب از بين مىرود و تنها روغن گل مىماند و خاصيتش خلاصه مىشود . اين روغن را در داروهاى تناولى استعمال كن ! داروهاى مادهء حقنه كه در علاج اسهال خونى مفيدند عبارتند از : 1 - آبهايى كه جزو افشره‌هاى نامبردهء قبوضيت‌آور باشد . 2 - آبهايى كه داروهاى قبوضيت‌آور شناسائى شده در آنها پخته شده باشد و از خود دارويى كه در آب مايهء حقنه پخته است بر آن پاشند . 3 - مادهء چرب براى داروى حقنه ، پيه گردهء بز ، روغن گل خوب و خوب بشكفته ؛ كه اينها را در كتاب پنجم و در بحث از علاج پوست‌اندازى در اسهال به تفصيل بيان مىكنيم . داروهايى را در معالجهء اسهال خونى تجويز كن كه بدون گزند و در تندى معتدل باشند ؛ كه ما در اينجا برخى از آنها را مىآوريم . داروى مادهء حقنه در علاج اسهال خونى كه ما آن را برگزيده‌ايم و از تأليف ما است : نسخه : پوست انار ، بارهنگ ، خرنوب مصرى ، قاوت ثمر درخت كنار ، قاوت برنج از هريك هشت درهم ، مازوى كال و نارسيده دو عدد ، گلنار و گل محمدى هريك چهار درهم . يك من كوچك ( سه كيلو ) آب و اگر آن يك من آب ، آب گياه هفت بند باشد بهتر است . داروها را در آب بريز و بر آتش بجوشان تا تقريبا يك سومش مىماند آن را بپالاى ! آنگاه شب ( زاج بلورى ) به وزن نيم درهم ، خون سياوشان ، اقاقيا ، سنگ شادنه ، گلنار ، افشرهء شنگ ، صمغ عربى بوداده ، سفيداب ارزيز ، سوختهء صدف و گل ارمنى ، از هريك به وزن يك درهم . روغن گل به وزن شش درهم . گداختهء پيه گردهء بز شش درهم . اين داروها را همگى درهم كن و بهم بزن و بيمار اسهال خونى را بدان حقنه كن ! و اگر مصلحت ديدى كه افيون با داروهاى حقنه باشد به وزن يك دانگ تا يك دانگ و نيم از آن نيز بر داروها اضافه كن ! اگر منظورت از استعمال حقنه فقط بند آوردن نزيف اسهالى باشد ، لازم نيست كه داروهاى چسبناك و پوشنده از قبيل : برنج ، گاورس ، و امثال آن را در آن وارد كنى و مادهء حقنه را غليظ گردانى .