أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
397
قانون ( فارسى )
مطلوب نداد آنگاه داروى تركيبى به كار گير ! داروى بندآور اسهال بايد خشكمزاج و خشكاننده يا قبوضيتآور و گيرنده يا سردىبخش منعقدكننده و يا پوشاننده و چسبان باشد و سوراخهاى ريز را ببندد ؛ زيرا كه مادهء اسهالى از آنها مىتراود . داروهاى تكى و ساده كه خاصيت قبوضيتآورى دارند برحسب گزينش جمعى از اطباء عبارتند از : گلنار ، مازو ، اقاقيا ، گل محمدى ، صمغ عربى ، گل ارمنى ، گل مهر زده ، ساماروغ ( نوعى قارچ ) ، تباشير و بويژه تباشير بوداده - كه اگر بوداده و در كافور پروريده باشد تأثيربخشتر است - ثمر درخت گز ، تمشك ، دانههاى انار ، سماق ، زرشك ، زراوند ، بزر گياه ترشك ، اسفرزهء بوداده ، كشنيز ، بزر بارهنگ ، افشرهء گياه شنگ ، بزر گل محمدى و توت كال و نارسيده كه در علاج اسهال همراه پوستاندازى بسيار بهرهرسان است . آب ميوههاى خشك شده ، رب ميوههاى خشكشده - كه خاصيت قبوضيتبخشى دارند - و افشرهء بزر خرفه . اگر بيمار اسهالى به وزن هفت مثقال آب بزر خرفه بخورد بهره بيند . به علاوه ماستى كه شيرش جوشيده باشد و چربى از آن گرفته باشند نيز خوب است . داروهاى تكى و سادهء گرم و خشكمزاج كه در علاج اسهال مفيدند عبارتند از : زيرهء بوداده ، ننه حوا ، رازيانهء شامى بوداده ، پوست كندر ، مرّ ، استرك خشك ، قندول ، لادن - كه يك درهم از آن با چيزى بر آتش پخته تناول شود - پنير كهنهء در آب جوشيده ، تنها يا در افشرهء قبوضيتآور بپزد و بخورند ليكن تشنگىآور است . بهترين نوع پنير كهنه كه در علاج اسهال به كار رود ، آن است كه چندين بار پنير را به وسيلهء آب و نمك بشويند يا چندان در آب بپزند تا مادهء شورمزگى آن نمىماند ؛ آنگاه بگذارند تا خشك مىشود و به وزن يك درهم بخورند كه بهترين بندآورندهء اسهال است . اگر كودك به اسهال مبتلا شده است گردوى پوستكنده را بر آتش بريان كن ، آن را بكوب ! كودك آن را همراه شكر بوداده و آب سرد بخورد . مقدار تناولى به اندازهء يك فندق باشد . انواع زاجها و انواع پنيرمايهها از داروهاى بندآور اسهال هستند . كودك مبتلا به اسهال اگر به وزن يك چهارم درهم پنيرمايهء بزغاله تناول نمايد اسهال بند آيد . كه آن را بايد با آب سرد به وى داد . اگر مبتلا به اسهال بزرگسال است بيشتر از يك چهارم درهم بخورد . اگر مبتلا به اسهال به وزن يك درهم پنيرمايهء خرگوش بخورد فورا اسهال بند آيد . اگر پنير مايه را در علاج اسهال تجويز مىكنى ، از وزن يك دانگ شروع كن و اگر ديدى كه نياز به مقدار بيشترى است از دانگ بيشتر تجويز كن ! اما نبايد از وزن يك درهم تجاوز كند . اگر از پنير كهنه - چنان كه بحث شد - يك درهم بخورند كمزيانتر از پنيرمايه و تأثيربخشتر از آن است . طبيبى گويد : اگر اندكى از سيكى ( ميپخته ) را بسوزانند تا سياهرنگ مىشود سپس به وزن نيم درهم از آن تناول شود اسهال بند آيد .