هركدام از اينها كه باشند حتما از چند سبب متشابه هستند كه از قرار زيرند : 1 - شايد سوء مزاج رخ دهد و نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء غذا در معده ، يا نيروى هضم‌كننده و يا نيروى دفع‌كننده را ناتوان كرده باشد و يا اينكه نيروى دفع‌كننده را بيش از حد طبيعى افزايش داده باشد . گفتيم سوء مزاج ، اين سوء مزاج ممكن است ساده و بدون مادهء خلط باشد ، و امكان دارد سوء مزاج همراه ماده باشد ؛ كه ماده در اندام جاى گرفته يا بر ديوارهء اندام اندوده است . 2 - يا اينكه بيمارى ابزارى روى داده ؛ مثلا كوبيدگى يا قرحه ، يا ترك بردن روى داده و سبب اسهال گشته باشد . اگر سبب اسهال از سوى كبد باشد ، آن را شرح داديم و بيان كرديم كه چگونه سوء مزاج كبد يا ورم موجود در كبد يا راه‌بندان ايجاد شده در مجراهاى داخل كبد و غيره و غيره ممكن است سبب اسهال شوند . 3 - اگر گناه اسهال به گردن ماساريقا ( وريدباب ) باشد ، آن را نيز شرح داديم . 4 - اگر سبب پيدايش اسهال از مغز باشد ، چنين است : مادهء رطوبى ناباب از سوى مغز ريزش مىكند و به معده راه مىيابد و غذا را در معده فاسد مىكند . غذاى فاسد همراه مادهء تراوشى از سوى مغز آمده از راه روده‌ها به معده مىرسد و اسهال بوجود مىآيد ؛ زيرا ماده غذائى فاسد شده در معده از اثر مادهء رطوبى ، براى لغزيدن آماده شده و نيروى دفع‌كننده آسانتر آن را بيرون مىدهد . 5 - اگر سبب از خود معده باشد تنها سبب ، هضم نشدن خوراك نيست بلكه ممكن است خوراك تا اندازه‌اى هضم شده باشد اما نه به صورت كامل كه سبب ، ناتوانى نيروى گيرنده و نگهدارندهء غذا در معده است . از ناتوانيى كه بر او روى آورده است ، تحمل آن را ندارد كه غذا را آن‌قدر در خود نگه دارد تا به هضم كامل مىرسد و هضم شده را به تدريج و به نحو احسن بيرون دهد . اين ناتوانى نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء غذا در معده اكثر از اثر سوء مزاج سرد رخ مىدهد . البته گاهى ممكن است از اثر سوء مزاج گرم و تر و سوء مزاج خشك باشد . كسانى كه مىگويند اين حالت ناتوانى نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء غذا در معده تنها از وجود مادهء بلغمى در معده رخ مىدهد ، اشتباه فرموده‌اند . ممكن است از مزاج سرد و تر - باهم - اين ناتوانى نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء غذا در معده رخ دهد - كه اكثرا چنين است - و در اين صورت يعنى اگر نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء غذا از اثر چيرگى سوء مزاج سرد و تر باشد و بسيار دوام كند ، به بيمارى استسقا سر مىكشد . عموما چنين حالت مزاجى كه استحكام يابد و ريشه دواند علاجش دشوار است . ممكن است - و بارها اين امكان رخ مىدهد - كه بقيه‌اى از داروى مسهل بر سطح روده‌ها و معده و دهانهء رگهاى معده و دهانه رگهاى روده‌ها چسبيده باشد و سبب اسهال گردد . شايد چنين حالت اسهالى نوبتى و منظم باشد كه اكثرا در چنين حالتى پوست‌اندازى روده به‌طور زشت و بدخيم رخ مىدهد و يا قرحهء بد در روده‌ها پديد آيد . و امكان دارد كه مواد رطوبى در معده باشند ، و