با آبهاى گرم معدنى يا آبى كه هم‌مزاج آب گرم معدنى شده است ، بيمارى كه استسقاى خيگى يا استسقاى طبلى دارد ، تنها بايد شكم را بشويد . امّا بيمارى كه استسقاى گوشتى دارد مىتواند همهء بدن را در آنها بشويد . بيمارى استسقاى گرم ، يا از اثر ورم گرم در كبد پديد آيد ، يا فقط از اثر گرم‌مزاجى كبد . گرم‌مزاجى كبد هم از اثر ناتوانى و كاهش نيروست كه مزاج را تغيير داده است . اگر ديدى كه رنگ آب در بيمار استسقايى سرخ است ، فكر نكنى كه حتما بيمارى ، استسقاى از نوع گرم است ، شايد از اثر گرم‌مزاجى باشد ، و شايد نباشد . محتمل است تغيير رنگ دادن آب از اندكى آن باشد . بايد ساير دليلهاى مزاج گرمى همراه استسقا را بررسى كنى و از راه آنها دريابى كه چگونه استسقايى است ؛ و همين‌كه تشخيص دادى كه استسقاى گرم است ، به معالجهء استسقاى گرم بپرداز ! اگر بيمارى استسقا از اثر ورم گرم در كبد يا از اثر سوء مزاج گرم بدون ورم در كبد باشد كه كم‌نيرويى آن را بوجود آورده است ؛ در هر دو حالت نبايد به هيچ وجه داروهاى گرمىبخش و گرم‌مزاج در علاج آن به كار ببرى . اگر داروى گرم‌مزاج گرمىزا را در علاج استسقاى گرم استعمال كنى بيمارى را از بد بدتر مىكنى و بيمار را به سر منزل خطرناكى مىرسانى . نبايد به حرف كسانى گوش دهى كه مىگويند : بجز داروى گرم‌مزاج هيچ علاجى براى شفاى استسقا نيست . طبيبان پيش از ما و ما خودمان بارها رخ داده كه بيمارى استسقا را معالجه كرده‌ايم . آماس اثر استسقا را وسيلهء داروهاى علاجى آماس و مزاج گرمى حالت استسقايى را با داروهاى سردمزاج سردىبخش شفا داده‌ايم . من خود زنى را ديدم كه بيمارى استسقا او را چنان ناتوان و خسته كرده بود ، كه اميدش از زندگى قطع شده بود . دل به دريا زد و بر انار يورش آورد . به حدّى انار خورد كه اندازه‌اش را نمىتوانم بازگو كنم . در اثر اين شره در خوردن انار شفا يافت . هيچ طبيبى براى آن زن انار تجويز نكرده بود ، بلكه اشتهاى خوردن انار طبيبش بود و اين علاج عجيب را املاء كرده بود . اگر تشخيص دادى كه استسقا همراه گرمى و تب است ، خلاصه استسقاى گرم است ، چكار بايد بكنى ؟ آب در شكم جمع شده است و علاج مىخواهد ، و از سويى تب و گرمى هست كه بايد معالجه شود . اگر به معالجهء آب جمع شده سرگرم باشى و در علاج گرم‌مزاجى اهمال كنى خطر است ؛ و اگر قبلا به علاج گرم‌مزاجى بپردازى و علاج آب جمع شده را به تأخير اندازى اشتباه است . پس بايد هر دو حالت را در آن واحد معالجه كنى . چگونه ؟ - صبورانه و با شكيبائى داروهاى معتدل‌كننده و به اعتدال تأثيربخش را براى هر دو حالت تجويز كن ! كدام يك از جمع شدن آب و گرم‌مزاجى چيرگى يافت ، به مقاومت بشتاب و به سوى اعتدالش برگردان . و اين را بدان ! كه هروقت مىخواهى حالت بيمارى استسقا را شفا دهى و بيمار آماس و تب و گرمى دارد ، نبايد آب تاجريزى ، آب كاكنه ، آب كرفس ، آب قاقله و آب كاسنى وحشى ( قاصدك ) را استعمال كنى . اگر يكى از اينها را استعمال مىكنى بايد با چيزى مانند : لاك ، زعفران ، راوند و هليله