و بدان ! كه هركس زياد از اندازه نبيذ تازه ساخته بنوشد ، به آماسيدن و برآمدگى كبد مبتلا مىشود . بيمارى كه مبتلا به آماس و برآمدگى كبد است اگر در معاينه كردن دست بر كبد آماس كرده و برآمده بگذارى و كمى فشار دهى ، بيمار بسيار ناراحت و افسرده شود و همين‌كه دست برداشتى آسوده گردد . چنين بيمارى بيم مرگش مىرود . اگر انسانى مسن و سالخورده كه سابقهء بيمارى طولانى دارد و بسيار لاغر است و در همان حال كبدش آماس كرده و برآمده است طورى كه اگر دست بر كبدش بگذارى بسيار آزار بيند ، بدان ! كه چنين شخصى علاوه بر اينكه به بيمارى آماس كبد مبتلا است ، گدارهاى غذارسان در بدنش خشك شده‌اند و مواد غذائى در بدن چنان كه بايد ، توزيع نمىشود و غذا به بدن نمىرسد . نشانيها گفتيم گاهى ماده‌اى ناباب از اطراف كبد فرو مىريزد و مادهء مورد بحث را شرح داديم كه چندين احتمال دارد . و اشاره كرديم كه ممكن است ريزش ماده مستقيما از كبد نباشد ، مثلا از طرف ماساريقا ، روده‌ها و غيره باشد . - چگونه بدانيم كه مادهء ريزش كرده از خود كبد است يا نه ؟ اگر از خود كبد نيست از كجاست ؟ اينك نشانيها : اگر مادهء ريزش كرده از روده‌ها سرچشمه بگيرد ، اين نشانيها را همراه دارد : 1 - خلط بدجنس يا خون ، همراه پوست‌اندازى روده است و نمونه‌اى از پوست و قشر روده با خود دارد كه همراه با ريزش آن درد شديد است . 2 - درد پيچش شكم ( مغص ) وجود دارد . 3 - مادهء ريزش پياپى و كم‌كم آيد و منقطع نمىشود . اما اگر از كبد به پايين ريزش كرده و از روده نيست ، اين نشانيها را دارد : 1 - ماده‌اى كه فرو ريزد زياد است و آمدنش پياپى و مرتب نيست ، گاهى مىآيد و زمانى متوقف مىشود و باز مىآيد . 2 - فروريزى ماده از كبد - خون باشد يا مادهء خلط بدجنس - درد و آزارى همراه ندارد . از معاينهء مدفوع بيمار نيز مىتوان نشانيهايى را بدست آورد : 1 - اگر مادهء مورد بحث ما با مدفوع درآميخته است ، بدان كه از روده‌ها است . 2 - اگر جدا از مدفوع بيرون مىآيد ، يا بعد از بيرون آمدن مدفوع مىريزد ، اكثرا از كبد است . كه عادتا مادهء كذائى اگر از كبد آمده باشد بعد از ريزش مدفوع آيد و كمتر با مدفوع آميخته است . - چگونه بدانيم كه مادهء فروريخته از كبد نيست و از معده آمده است ؟ الف - اگر مادهء ريزش كرده از كبد باشد كيلوس تمام عيار است ؛ زيرا معده اعمال خود را بر آن انجام داده و اثرى از معده با خود ندارد ، اما تأثيرى كه كبد بر آن گذاشته باقى است . ب - اگر از معده باشد مادهء سيلانى ، از جنس مادهء هضم نشده و بيرون آمده است . ج - اگر از معده باشد ، معده احساس سنگينى مىكند و آسيبهاى ويژهء معده در آن نمايان مىشود .