فصل نهم علاج سوء مزاج كبد الف - اگر كسى سوء مزاج گرم كبد دارد ، در علاجش دستورهاى زير را به كار بگير : 1 - در سرد گردانيدن گرمى مزاج كبد ، نرمش و آهستگى را پيشه كن ! نبايد سردى بخشيدن را به منتهى درجه برسانى . 2 - بايد از به كار بردن رطوبت‌بخشهاى آبكى - كه زياد سستىآورند - خوددارى كنى . 3 - سردىبخشهائى را در علاج به كار مبر كه غليظ باشند و سبب بندآمدنيها شوند . 4 - نبايد داروى مخدر شديد به كار برى ، و نبايد بگذارى كه تخدير زياد بر بيمار وارد آيد . دقت كن ! كه در سردىبخشها علاجى را به كار برى كه علاوه بر سردىبخشى زداينده و بازكننده و نفوذدهندهء مادهء غذايى باشند . داروهايى كه تجويز مىكنى قبوضيّت‌بخش و تا اندازه‌اى نه زياد نيروبخشى در آنها باشد ؛ آب جو اين خصائص را همه در بر دارد . كاسنى بيابانى و كاسنى كاشتنى در اين‌باره بهترين هستند ، زيرا مزاج اين هر دو كاسنى زياد سرد نيست ؛ وانگهى تلخى بازكننده دارند كه گرمىبخش نيست همچنين قبوضيت به اعتدال و ميانگين مىبخشند . اين دو نوع از كاسنى چنان براى كبد مفيدند كه حتى براى كبد سردمزاج هم هيچ زيانى در بر ندارند . و چنان كه سابقا در بحث از داروهاى منفرد و ساده گفته‌ايم هر دو نوعش از داروهاى كبد به شمار مىآيند . اگر بيمار گرم‌مزاجى كبد كاسنى را در آب بپزد و بخورد فايده بيند . به‌ويژه اگر كاسنى را با گشنيز سبز يا گشنيز خشك بخورد فايدهء بيشتر مىدهد . نيز اگر كاسنى را با سركه بخورد بسيار مفيد است . در علاج سوء مزاج گرم كبد ، زرشك بسيار مفيد است و اثر بس عجيب دارد . تمر هندى ، نيز همچون زرشك در اين‌باره بسيار خوب است . اگر تشخيص دادى كه بندآمدنيهايى در كبد به وجود آمده است زرشك و تمر هندى را با كرفس قاطى كن كه بيمار بخورد . بندآمدنى از هر طرف كبد باشد باز مىشود ؛ خواه در طرف كوژى كبد باشد يا گودى آن . خاصيت اين دو دارو چنين است كه به سرعت نفوذ مىكند . اسكنجبين نيز در اين علاج مفيد است . اينك داروهاى تركيبى كه در علاج سوء مزاج گرم كبد بهره رسانند : نسخه : افشرهء كاسنى و افشرهء كاكنه و افشرهء تاج‌ريزى هريك دو اوقيه . افشرهء گشنيز سبز و افشرهء رازيانه هريك يك اوقيه و نيم . زعفران نيم درهم . همه را درهم ريزند و بهم بزنند و از آن تناول نمايند . اگر روغن خوب و صاف گل و روغن سيب را با آب سرد تناول كنند ، گرم‌مزاجى كبد معتدل مىشود .