أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

155

قانون ( فارسى )

بىدرنگ آن را از طريق دهان يا از پايين بيرون مىدهد . - ناتوان شدن معده از چيست ؟ - اين را مىدانى و ياد گرفتى ! كه معده از چندين نوع سوء مزاج ناتوان مىشود . و اين را نيز مىدانى كه گاهى از اثر اسهال زياد يا خونريزى زياد روان تحليل مىرود و سر به ناتوانى معده مىكشد . اين را هم مىدانى كه درد شديد ، اندوه ، روزه‌دارى ، گرسنگى زياد كشيدن از انگيزه‌هاى ناتوان شدن معده هستند . كه ناتوانى معده ، سبب قى مىشود . معدهء دردمند كه بسيار آزار بيند به سرعت محتوى خود را از راه دهان پرت مىكند . كسانى كه در حقيقت گرسنه نيستند اما پرخورى مىكنند و خوراك برهم تلمبار مىكنند ، اكثرا به دردى گرفتار مىشوند ، كه هرگاه غذا خوردند احساس درد سوزش بسيار شديد طاقت‌فرسا مىكنند تا جائى كه آنگاه كار به استفراغ خوراك فرو داده مىكشد . قى كردنهاى ناپسند و بد 1 - بدترين حالت قى كردن و برآوردن آن است كه انسان خون برآورد ؛ مگر آن نوع از خون باشد كه نشان از نيرومندى طبيعت دارد كه چگونگى آن را ذكر خواهيم كرد . 2 - در درجهء دوم قى كردن مادهء سودائى بد است . البته اين در حالتى است كه خون و مادهء سودائى قى شده در معده توليد نشده و از جاهاى دور تر به آن ريخته شده باشند و پس‌دادهء اندامان ديگر غير معده باشند ، كه چنين خونى را از معاينهء اندام خون‌پراكن و اندامى كه با معده همكار است مىتوانى تشخيص دهى ! كه به معده ريخته و معده آن را پذيرا شده و به ناتوانى آن انجاميده است . 3 - هنگامى قى كردن خون بسيار بد است كه خون قى شده از حد اكثرى كه براى وجود خون در معده هست خارج شده باشد و بر خلاف عادت طبيعى عمل كرده باشد ؛ كه اين قانون‌شكنى خون ، آژير مرگ انسان است . 4 - قى كردن صفراى خالص بد است كه دليل بر زياده‌روى سوء مزاج گرم است . 5 - و در قى كردن مواد به رنگهاى ديگر - غير از خونى و زرد خالص - بد و ناپسندها به ترتيب زيرند : الف - سياه از همه بدتر است . ب - زنگارى در ناپسندى بعد از سياه آيد . ج - گندنايى رنگ در درجهء سوم بدى قرار دارد . كه دليل بر جمع شدن خلطهاى بد در معده است . اگر حالت تهوع و قى در دهانهء معده رخ دهد و در آن حالت معده قبوضيت داشته باشد ، بسيار بد است زيرا آنچه قى را تسكين مىدهد بر قبوضيت معده مىافزايد و آنچه معده را در اين حالت از قبوضيت مىرهاند و اسهال مىدهد ، قى را بيشتر برانگيزد . مگر اينكه خلط قى شدنى كم‌مايه و آبكى يا خلط مرارى باشد كه مىتوان آن را به وسيلهء آب آلو بخارا و تمر هندى و امثال آنها معالجه كنى كه اين نوع از معالجه در هر دو حالت قبوضيت و نرمش معده مفيد است . هستند كسانى كه دائما با اشتهاى تمام مىخورند و همين‌كه خوردند آن را بيرون مىدهند و باز شروع به خوردن مىكنند . بيرون دادن فروداده يا از راه دهان يا از راه پايين صورت مىگيرد ؛ اما