فصل چهارم اشتهاى خوراك كسانى را مىبينى كه در اشتهاى خوراك زياده‌روى مىكنند و اشتهاى فوق العاده دارند و با كسانى روبه‌رو مىشوى كه اصلا اشتها ندارند و يا اشتها دارند ليكن كمتر از حالت طبيعى ، حتما براى اين سه نوع از اشتها سببهايى هست كه در اينجا شرح خواهيم داد . اگر كسى معده‌اش به سوء مزاج ساده گرفتار است يا گرفتار سوء مزاج همراه مادهء خلط است و اگر سوء مزاج ساده يا سوء مزاج همراه ماده ، سوء مزاج تر و سرد است اشتهاى نوشيدنى نوشابهء سرد دارد و اشتهاى خوراك را - كه خشك است - ندارد يا كمتر دارد . اگر سوء مزاج ساده ، يا همراه ماده ، سوء مزاج خشك است مسأله برعكس است . اشتهاى خوراك بيشتر از اشتهاى نوشابه‌هاى سرد است . اگر سوء مزاج همراه ماده بسيار شدّت يابد اشتها به كلّى از بين مىرود . سرماى محيط زيست بسيار برانگيزندهء اشتهاست ، ازاين‌رو مىبينى كه در موسم وزيدن باد شمالى و در فصل زمستان اشتهاى خوراك زياد است . كسانى كه در هنگام برف بر زمين افتادن به سفر مىروند چنان اشتهايى دارند كه مپرس ، چرا اشتها در سرما بيشتر از گرماست ؟ زيرا گرما سست‌كننده و فروهلنده است و مواد غذايى را آب مىكند و زود معده را از آن پر مىكند . درحالىكه سرما برعكس گرماست ؛ سفت‌كنندهء معده و خوراك روان به سوى معده است و خوراك سفت كمتر از آب شده جاى مىگيرد . اما نبايد فراموش كرد كه هرچه از حد گذشت آسيب‌رسان مىشود ؛ مثلا همين سرما كه گفتيم اشتها را برمىانگيزد ، اگر از حد لازم بگذرد و سوء مزاج سرد شديد روى آورد ، نيروى احساس و نيروى كشندهء خوراك را از كار مىاندازد ، و درنتيجه معده ناتوان مىشود و همهء نيروهاى ديگر نيز به ناتوانى مىانجامند . ليكن اين بلاى سرمازدگى دستگاه گوارش در اقليّت است و كمتر رخ مىدهد . پس بايد بگوييم كه هر نوع سوء مزاج ساده يا همراه ماده اگر شدّت يابد و از حدّ متوقّع بگذرد معده را به ناتوانى سوق مىدهد و درنتيجه اشتها از بين مىرود . 1 - مثلا در حالت تب كه سوء مزاج گرم حكمفرماست و تشنگى چيرگى مىيابد و اشتهاى خوراك سپر مىاندازد و هزيمت مىكند ؛ زيرا در حالت تب خلطهاى بدجنس وارد معده مىشوند و شورشى در معده به پا مىكنند كه جا براى اشتهاى خوراك نمىماند . به‌ويژه در حالت تب وبايى ، كه ابدا اثرى و خبرى از اشتها نمىماند . 2 - اگر اسهال شكم بيش از حد يورش آورد و معده را رفت و روب كامل دهد ، اشتها سر بر مىآورد و زياد از حد عادى برمىانگيزد . 3 - وقتى كه ورم در معده هست يا ورم در كبد است اشتها به كلّى از بين مىرود . 4 - اگر تازه برخاستگان از بيمارى اشتها نداشتند ، اخطار برگشتن بيمارى است ، مگر اينكه