أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
64
قانون ( فارسى )
عموم بيمارانى كه از سرما سردرد دارند ، بهتر آن است كه بعد از تنقيه - اگر تنقيه لازم بود - ماليدنيها و به بينى كشيدنيها و بوييدنيها و پاشيدنيها و ضمادهاى گرمىبخش ذكرشده را استعمال نمايند . همچنين اگر شراب ريحانى كممايه ( رقيق ) و پرتأثير را با تخمها - منظورم تخم كرفس تخم رازيانه ، تخم هويج ، رازيانهء شامى ( انيسون ) ، زيره ، تخم زردك بيابانى ، بذر كرفس كوهى و همانند آنهاست - بخورند نفع بينند . ليكن استعمال اينها در دو حالت مفيد است يكى آنكه متأكّد باشد كه خلطهاى داخل معده را برنمىانگيزند و دوّمى اينكه بيمار تب نداشته باشد كه بيم شدّت يافتن تب برود . ضمادها در علاج سردرد ناشى از سرما ، ضماد خردل و يا هر ضمادى كه خون به سوى رويه برمىكشد و خردل و شيرهء سذاب كوهى در آن باشد خوب است . خاكستر و سركه را مخلوط كنند و بر سر مالند مفيد است و مجرب ، سر را با عروق مخلوط با روغن بادام تلخ بيندايند نافع است ليكن حتما بايد قبل از ضماد نهادن يا دارو ماليدن سر را بتراشند . خوردن سير هم از آن علاجها است كه سردرد سرد را از بين مىبرد . علاج سردرد سرد همراه مادهء بلغمى اگر خلط بلغمى مشتركا در بدن و سر است بايد بدن را تخليه نمود . اندازهء خوراك را كمتر يا لطيفتر كنند . ديگ ابزارها - ادويهيى را به كار ببرند كه سردرد نمىآرند . رسانندههاى ذكر شده را استعمال كنند . تخليههاى وصف شده صورت گيرد و از كم به كمتر برسد و بعد از آن ساير معالجات مذكور در قانون را مراعات نمايند . در حالت معالجهء سردرد سرد ، بلغمى مسكنات به كار برده شود . همچنين هرچه در معالجهء سرد و تر خوب است ، در اين حالت مفيد است . معجونهاى ترياقى را اگر در هفته يك مرتبه به كار ببرند خارج از فايده نيست . سردرد سرد همراه مادهء سودايى علاج اين نوع از سردرد همان است كه در قانون آمده . يعنى اگر خون غالب آيد يا خون تباه شده باشد بايد رگ زد . و همچنانكه شرح داده شده پاكسازيها - تخليه - همه نوعش بعد از رسانيدن خلط - چنانكه شرح داده شده - صورت گيرد . تعديل مزاج - چنانكه ذكر شده به عمل آيد - به كار بردن چيزهايى كه خون لطيف و خوب و تر و رقيق توليد كند ؛ و راجع به اين شرح كافى دادهايم . داروى بسيار خوب براى اين حالت ، دانهء ميخك است . فرمودهء اركاغانيس را نيز كه راجع به خونگيرى از وسط شانهها بود يادآور مىشويم كه قبلا بحث كرديم .