أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

59

قانون ( فارسى )

افراط در كم خورى ، در حالت سردرد گرم و سردرد مزمن درد را زياد كند و زيان‌آور است . آرامش و دورى از هر چيزى كه برانگيزندهء سردرد است از قبيل جماع و فكر كردن و غيره ، در تخفيف دادن سردرد بهترين راه است . اگر دانستى كه سردرد از وجود ماده است بايد كوشش كنى كه ماده را به سوى پايين بكشى حتّى اگر براى اين كار امالهء گرم به كار ببرى و بايد اماله آن اندازه قوى باشد كه بتواند ماده را از اطراف كبد و معده بيرون آرد . ديگر از چيزهايى كه مىتوانند مادهء سردرد را پايين بكشند و سردرد از بين برود ، ماساژ هر دو پا است . اكثرا كسى كه سردرد دارد و پاهايش را ماساژ مىدهند به خواب مىرود . بايد در ماساژ دادن پا آن‌قدر پافشارى و پايدارى كنى تا درد سر از بين برود . اگر سردرد شديد و مزمن و گرم يا سرد است و مىخواهى پاشيدنى و ضماد در علاج آن به كار ببرى ، بايد سر بيمار را بتراشى تا دارو بيشتر نفوذ كند و در اين حالت بهتر آن است كه جان‌دانه را با خمير يا پارچهء پشمى بپوشانى تا اگر دارو رقيق و آبكى است فرو نريزد و مغز بتواند از آن بهره‌ور شود و به زودى از اثر هوا تحليل نرود . فيلغريوس فرمايد : در علاج سردرد رگ پيشانى زدن ، حجامت بر سر نهادن تا سوى پايين ، ماساژ دادن دست و پاها ، نهادن دست و پاها در آب گرم ، كمى پياده‌روى ، پرهيز از غذاهاى بادزا و بخارآور و ديرهضم بهترين چاره است و سردرد كه رفت بازنمىگردد . و ما مىگوييم : شايد اگر آب گرم بر دست و پاهاى بيمار بريزيم و در اين كار دوام كنيم بيمار حس كند كه درد از سر به سوى دست و پا پايين مىآيد و از بين مىرود . و بدان ! كه خوراكهاى ترش مزه براى كسانى كه سردرد دارند هيچ ملايم نيست ، مگر سردردى كه از مشاركت معده با مغز است و آن خوراك ترش‌مزه از آن خوراكها باشد كه دهانهء معده را دباغ مىدهد و تقويت مىكند و ريزش مراره را از معده بازمىدارد . اگر همراه سردرد مزمن ، آزار زياد پديد آمد ، در چاره‌اش بكوش و به علاج آزارى كه روى آورده بپرداز ! چه شايد اين روىآورد سبب زياد شدن اصل ريشه‌دارى باشد كه اين روىآور از آن سرچشمه گرفته است . مانند بىخوابى . اگر بىخوابى از اثر سردرد روىآورد و بىخوابى بيشتر شدت گرفت ، سبب افزايش سردرد مىشود ؛ در اين حالت يا بايد علاجهاى ذكر شده از قبيل : روغن كدو ، روغن بيد ، روغن نيلوفر و شيرهء گياهان معطّر شده با كافور و غيره ، يا داروهايى كمى تخديرآور ، خواب‌آور باشند ، توصيه شود . سردردى كه همراه نزله است ، نكند به وسيلهء مرهمها سر را خنك و تر گردانى ! بلكه بايد فورا دستور پاكسازى دهى و دست و پا را ببندى و ماساژ دهى و در آب گرم بگذارى . اگر مىخواهى دارويى بر سر دردمند گذارى كه تأثيرش به قسمت درونى سر برسد ، قبلا هم دانسته‌اى كه بايد بر قسمت جلو مغز ، در جايى كه درز تاجى هست و بر جان‌دانه بگذارى كه از اين دو راه آنچه از دارو بايد وارد مغز شود نفوذ مىكند . قسمت عقبى مغز به درد داروگذارى نمىخورد . زيرا استخوانى كه در قسمت عقبى ، مغز را