أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

41

قانون ( فارسى )

نمىبخشد . بايد بيمار بعد از تناول حب بخوابد تا حركت و بيدارى كنش دارو را از بين نبرد . شبيار مورد اعتماد و مطابق دستور طب آن است كه از صبر و ايارج است و مصطكى را با وى مىآميزند كه معده را تقويت بخشد و اگر بخواهند بخار تندى را كه از سر به معده مىآيد از معده منع كنند بايد هليله را هم در آن بگنجانند . اگر بخواهند كه مسهل نامبرده خلط مرارى را بيرون آورد سقمونيا و همانند آن را به كمك مىطلبند . جايز است كه سقمونيا را با مشتقات صبر براى تنقيهء سر يا تنقيهء معده استعمال كرده و اگر مغز از مشاركت معده بيمار شده باشد ، دارو از زياد ماندن و گرمى زياد بخشيدن به معده - در پاكسازى - كوتاهى ورزد ؛ بايد داروهاى كمكى پاك‌ساز باشد . اگر در بيرون راندن خلطهاى بلغمى نياز به كمك داشته باشيم بايد به پيه حنظل همراه زنجفيل و تربد و اسطوخودوس پناه ببريم . براى بيرون راندن خلطهاى سودايى ، كمى خربق ، يا افتيمون و بسپايه و همانند آن را استعمال كنيم كه از اين حبوب بسيار و به نسخه‌هاى گوناگون موجود است و در « اقرابادين » ذكر شده‌اند و هرگاه آنها را از آنجا برخوانى گزيدن نوع و سود هريك از آنها را مىدانى . تنقيه‌هاى ويژهء سر انواع غرغره‌ها ، كه بايد آب كامه همراه هر غرغره باشد . اگر خلطى كه در سر است و بايد تنقيه شود خالص مرارى است ، نبايد غرغره را استعمال كرد زيرا بيم آن مىرود كه خلط به سينه فرود آيد ، كه به سبب داروهاى تنقيه‌كنندهء تند بر تنديش افزوده شده است و زيان به سينه مىرساند . اگر خلط صفرا بود ، مىتوان داروهايى را براى غرغره كردن تجويز كرد كه به نرمى و مدارا و لطف و با اعتدال مزاج خلط را تنقيه مىنمايد . مثلا اسكنجبين بزورى ( با بزرها ) با كاسنى ، يا اسكنجبين عنصلى ( پياز دشتى ) با سقمونيا ، آب لبلاب و آب آلو بخارا ، شربت بنفشه ، تمر هندى با اندكى سمقونيا و آنچه كار سقمونيا را مىكند . اگر با آنها غرغره كنند هيچ زيانى مترتب نخواهد بود . اگر خلط مرارى و غليظ باشد ؛ بايد يا آبكامه و صبر ، يا ايارج ، يا اسكنجبين بزورى و پياز دشتى با ايارج را غرغره كنند . و مىتوانى اين داروى غرغره را به وسيلهء سقمونيا و كمى تربد تقويت نمايى و ما بيشتر از اين را تجويز نمىكنيم . اگر خلط بلغمى و غليظ باشد ، مىتوانى بر داروهاى خلط مرارى و غليظ پيه حنظل و زنجفيل و اسطوخودوس و تربد و ايارج ( اركاغانيس ) و « يوسطوس » را اضافه كنى و شايد نياز باشد كه با داروهاى نامبرده ، خردل و عاقرقرحا و فلفل و مصطكى را به كار ببرى كه كنش دارو مؤثرتر و قوىتر باشد . اين در شرايطى جايز است كه خلط بسيار زورمند و شديد القوّه باشد . هم‌چنين بيمار مىتواند عاقرقرحا و فلفل و زنجفيل و سوسن زرد و مويزج و همانند آنها را در دهان نگهدارد و