أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

42

قانون ( فارسى )

بمكد و گاهى نرم‌كننده‌هايى از قبيل حسل و دارچين و دارچين خطايى و مرزه و پوست ريشهء كبر و پونه و شبيه آنها را با دارو مخلوط مىكنند . عطسه‌آورها در علاج خلط مرارى ، كمى سقمونيا را در سركه حل كنند و بخار سركه را بو كنند يا فوگان ترش تند را بو كنند . در علاج خلط بلغمى ، كندس و فلفل و پياز و سير و تيرهء تره‌تيزكها ( حرف ) و خردل و تخمهاى تند و شبيه آنها را به بينى كشند و اگر از اين داروها ، ضماد سازند يا بر گيجگاه مالند ، باز مفيد خواهد بود . به بينى كشيدنيها انواع دارد : بعضى به منظور سردى بخشيدن و تر گردانيدن و قسمتى به هدف تحليل بردن و نوعى براى تقويت استعمال مىشوند . اگر به بينى كشيدنيهاى تحليل‌برندهء قوى را تجويز كردى ، بايد به تدريج تجويز كنى . قبلا بايد براى اولين دفعه با روغن گل يا با شير يا با همانند آنها استعمال شود . دفعهء دوم با افشرهء سلق و همانند آن . در دفعهء سوم با آب مرزنگوش و همانندش . ماده‌اى را كه مىخواهى تنقيه كنى اگر منشأ ماده و منشأ بخارهاى ماده از معده است ، گوهر خلطى را كه در معده پيدا شده با دقت معاينه كن و با آنچه در باب بيماريهاى معده ياد گرفته‌اى برابرى كن و بعد از شناسايى تمام ، درصدد تخليهء آن باش . اما اگر ديدى كه مادهء در سر گردآمده ، بخار و بادهاى جمع شده‌اند ، بايد كارى كنى كه تحليل برود . براى اين كار ، آب‌پز در منه و افتيمون و آويشم و داروهايى را كه در بحثهاى ويژه بدانها اشاره شده استعمال كن و در عين حال روغن ياسمن و مرزنگوش و غار را در گوش بيمار بچكان . اگر خواهى كه جرم مغز نيرو يابد و نگذارى كه خلط مرارى از معده به مغز برسد ، بايد ميوه‌هاى ترش و به‌ويژه انار ترش و سيب و امرود و غوره را به بيمار بدهى كه بخورد و به‌ويژه بعد از غذا خوردن بخورد ، بهتر است . علاج بندآمده‌ها هرگاه تشخيص دادى كه راه‌بندانهايى در سر به وجود آمده است حتما بايد داروهاى پاشيدنى ( نطول ) را در معالجه به كار ببرى . به كار بردن داروهاى پاشيدنى خواه آن دارو براى باز كردن بند آمده باشد يا براى حالتى ديگر ، حتما بايد از بالا فرود آيد تا بيشتر در ژرفا اثر كند . وقتىكه دارو را بر سر مىپاشى بايد سر راست ايستاده باشد تا دارو بر جان‌دانه افتد و جايى را دربرگيرد كه بالاى پشت سر و استخوان سخت است . و اگر پاشيدنيها را به كار نبرى ، مىتوانى داروهاى خاييدنى و حبوب ( شبيار ) و روغنهاى تحليل‌برنده استعمال كنى . و اگر تشخيص دادى كه سردرد ناشى از بادى است كه در معده گرد