أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

40

قانون ( فارسى )

در هر دو حالت تخليه كردن و كشيدن ماده به سوى مخالف ، اماله و برداشتنىها و ادرارىها و عرق‌آورها را نبايد اهمال كرد ، و بايد نوع ماده و نيروى آن را در نظر داشت و مناسب همان ماده را به كار انداخت كه اينها را همه در « اقرابادين » خواهى يافت . اگر سر و بدن در داشتن مادهء بيمارى مشتركند و بايد ماده را مشتركا از سر و بدن بيرون آورد ، چاره‌اش حبّ ايارج و حبّ « قوقايا » و حبّ « اسطوخودوس » است ، كه اين داروها براى بيرون آوردن خلطهاى سوخته‌اى كه مراره بر آنها غالب آمده و غلظتى هم دارند ، بسيار مفيدند و در واقع هم ضد مراره و هم ضد مواد بلغمى هستند . و از اين حبها مؤثرتر ، خيسيدهء الو با آب كاسنى است و از اين قويتر هم هست كه در كتاب « اقرابادين » ذكر خواهد شد . همچنين در بيرون دادن ماده‌اى كه سر و بدن در آن مشتركند ، مىتوانى خيسيدهء ايارج را به بيمار بدهى و به وسيلهء اسكنجبين و تخم سرمق ( سلمك ) قى كند . و مىتوانى آب‌پز هليله و آلوبخارا و شاهتره و شربت ميوه و شربت بنفشه و آب‌پز خيار شنبر دارويى و همانند اينها را به كار ببرى و حالت بدن را در نظر بگيرى كه آيا تب دارد يا ندارد و عمر بيمار را و نيرو و غيره را مورد نظر قرار دهى و آن‌گاه اگر مناسب ديدى سقمونيا را همراه دارو بده كه دارو تقويت يابد و گرنه از سقمونيا صرف‌نظر كن ؛ زيرا اين داروها براى بيرون آوردن خلطهاى رقيق بهره رسانند . براى بيرون راندن خلطهاى غليظ و سودايى داروهاى آتى را بايد تجويز كرد : « ايارج اركاغانيس » ، « ايارج روفس » ، « ايارج لوغاديا » ، « ايارج جالينوس » . حبّى كه از سنگ لاجورد تهيه مىشود ، خربق و هرچه « اسطوخودوس » در آن باشد . همچنين قى كردن به وسيلهء اسكنجبين و تخم ترب و پيه حنظل و ساير داروهاى بيرون آورندهء خلطهاى غليظ و لزج كه وصف كرده‌ايم و برشمرده‌ايم ، و ديگر داروهاى تركيبى كه در « اقرابادين » شرح كرده‌ايم در اين حالت مفيد و سازگار است . ولى نبايد فراموش كرد كه بايد داروها را برحسب حالت بيمارى و چون و چندى ماده درجه‌بندى كرد . در درجهء اول : ايارج و تربد و افتيمون و غاريقون و گندبيدستر و همانند آنها را بايد به كار بست . بعد از آن نوبت به حبوب بزرگ و بعد از حبوب به كار بردن ايارجات مىرسد ، و از آن پس خربق سياه را براى چارهء سودا و خربق سفيد را در علاج بلغم تجويز مىكنى ، اما بايد در تجويز آنها احتياط و حذر نمايى . و در تجويز لاجورد و سنگ ارمنى براى علاج سودا نيازى به حذر و احتياط نيست . و بايد از داروى ناتوانتر شروع كرد و به تدريج قويتر را داد تا معلوم مىشود كه علت بر طرف شده است . مسهلهاى رقيق براى تنقيهء سر از شبيارات ، حبوب بزرگ مىسازند . بيمار كه مىخورد ، حب مذكور كه كم وزن است چون منتشر مىشود كنش كافى دارد ، و از آنجا كه كم‌مايه است اگر تناولش چندين بار تكرار شود زيانى