أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
25
قانون ( فارسى )
سرى كه واجد چنين شرايطى است معلوم است كه با زياد سهم برداشتن از ماده ، نيروى تصويركننده را كاملا در اختيار داشته است ، و تأكيد بر اين نظريه ، كه بايد تناسب بين سر و ساير اندامان موجود باشد . اگر ساير اندامان تن ناتوان باشند ، سر بدتركيب مىنمايد . مثلا گردن سست و ناتوان ، پشت كوچك يا هرآنچه در پيرامون سر است و هرآنچه از سر رويد بىخلل نباشد از بدتركيبى سر خبر مىدهند . ممكن است افزايشى به حجم سر روى آورد و اين افزايش طبيعى نباشد ؛ مثلا بعضى از كودكان از بادكردگى ، سرشان بزرگتر ديده مىشود بايد دانست كه اين بزرگ نمودن ناطبيعى انگيزهاش نوعى از بيمارى است ، يا سبب افزايش مادهء دردى در سر است . علاوه بر خردسالان ، اتفاق مىافتد كه بزرگسالان نيز از اثر سردرد دشوار و شديد ، سرشان آماس كند و بزرگتر از حال طبيعى مشاهده شود . در بعضى از حالات ، مثلا گاهى كه باد سرخ بر مغز چيرگى يابد ، جاندانه كوچكتر از حال طبيعى مىگردد و گيجگاه به سوى درون سر گود مىشود . اكنون تو دلايل كوچكى و بزرگى سر و علامات خوبى و سلامت مغز را دانستى ! و بايد اين را نيز بدانى كه يكى از علامات بهبود مغز آن است كه از بخارهاى باده و چيزهايى كه با آن است و بعدا شرح خواهيم داد تأثيرپذير نگردد و از لطافت و گرمى شراب ذهن صافتر شود . فصل دوازدهم نتيجهگيرى از شكل سر در بحث از كاسهء سر ، شكل طبيعى سر را به تو شناسانديم و فهميدى كه سر خوشتيپ و بدتركيب يعنى چه . و حالا بايد بدانى كه بدتركيبى در هر جزئى از اجزاء سر باشد ، حتما كنشهاى مغز كه در آن جزء سر واقع شدهاند زيان ديدهاند و طبيعى نيستند و در اين زمينه جالينوس مىفرمايد : سر كدويى ( مسفط ) و سر چهارگوشه حتما نامناسب است . سرى كه از هر دو سوى برآمدگى دارد بد است ، مگر اينكه سبب برآمدگىها زياد از حد بودن نيروى تصويردهنده باشد و كنش زياد آن نيرو ، اين كار را كرده باشد . وجود چنين نيرويى از هيأت و شكل اندازهء گردن و سينه معلوم است . فصل سيزدهم از راه لمس كردن سر مىتوان حالت مغز را دريافت سر سنگين دليل آن است كه مادهاى از مواد به دماغ راه يافته كه اين گرانى را به بار آورده است . اگر آن ماده صفرايى باشد سرگرانى كم است اما سوزش زياد است .