أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
489
قانون ( فارسى )
هم از اين قبيل است : بزر كاسنى ، بزر سپستان و اگر با بزر سپستان مغز به دانه باشد بهتر است ، صمغ عربى ، كتيرا ، بزر خشخاش . اينها همه داروى قبل از تركيدن ورم هستند . عسلاب بهترين داروى زداينده و پاكساز است ، اما اگر در اندرون احشاء دانستى كه ورم هست ، عسلاب را چنان آبكى به بيمار بده كه تقريبا همانند آب باشد . منظور اين است آب زياد با عسل كم قاطى كن و در صورت موجود بودن ورم در احشاء ، گلاب قند و شكراب از عسلاب بهتر است و در درجهء بعدى آبجو خوب است . پس از آب جو ، شراب شيرين مزه بد نيست . شراب شيرينمزه براى چنين حالتى از هر نوع شرابى بهتر است و بهويژه اگر شراب شيرينمزه سفيد رنگ باشد به بيرون راندن مادهء همراه تف كرده بيشتر كمك مىكند . گفتيم شراب شيرين براى بيماران سل مفيد است ؛ اما كسى كه بيمارى ذات الجنب دارد يا كسى كه به ذات الرّيه مبتلاست بايد صبر كند تا ورم مايهء بيمارى مىرسد آنگاه اگر شراب سفيد شيرين بخورد مفيد است ، كه چنانكه گفتهاند تشنگى و حرارت را فرونشاند . اما نبايد كسى كه سپرز يا كبدش بيمار است شراب بخورد . بعد از شراب شيرين - در بهرهرسانى - شراب ( خمر ) بسيار آبكى است كه براى نيروبخشى به معده از آب بهتر است . شراب آنچنانى هم نرمكننده است و هم خلط را قطعهقطعه مىكند . اگر اسكنجبين ساخته از عسل يا از شكر كه سركهاش كم باشد ، آب در آن قاطى كنند ، خوب است ؛ كه هم خاموش كنندهء حرارت است و هم پاكساز . اما اگر زياد ترشمزه باشد دو احتمال دارد ، يا سبب تف كردنى بسيار مىشود ، يا بسيار سردىآور براى خلط و لزج كنندهء خلط مىباشد و بلايى سر بيمار مىآورد ، حتى اگر خلط را قطعهقطعه كند ، باز نياز به نيروى زياد است كه تكه خلط را از راه دهان بيرون دهد . اگر نياز مبرم به ترشمزه بود ، بايد ولرم يا آميخته با آب گرم باشد و بيمار كمكم و جرعهجرعه از آن بنوشد ليكن اگر ترشمزگى اسكنجبين ميانه باشد ، نگرانى را از بين مىبرد و حالت تشنگى را - كه از شيرينى دست دهد - بر طرف مىنمايد و مانع برانگيختگى خلط مرارى مىشود و نمىگذارد خلط مرارى توليد شود . عسلاب در رطوبت بخشيدن بيشتر از نوشابههاى نامبرده اثربخش است . آب جو در تقويت نمودن خوب است . شايد اگر نياز به ميانه بودن حالت روانى و قبوضيّت باشد ، گياه ترشك با روغن بادام مناسب باشد . اگر در زمستان آب مىنوشند ، آب گرم ، شكر آب ، عسلاب شل و آبكى بنوشند . در تابستان آب ميانه بين سرد و گرم بنوشند ، آب سرد خوب نيست . اگر بيمار زياد تشنه بود و به آب سرد نياز داشت ، بايد كم بنوشد ، يا آب سرد را با گلاب قند و اسكنجبين سرد شده بنوشد ، اسكنجبين به سرعت راهى درون مىشود و زيان آب سرد را تلافى مىكند .