أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
468
قانون ( فارسى )
اگر ورم تركيد علامتهايى دارد : 1 - تب لرزهء نامرتب در نوبتى بودن روى دهد . 2 - نبض پهن مىزند و جداجدا مىزند . ( مختلف است ) . 3 - نيرو از بين رفته است . 4 - نفس پژمرده است . 5 - و اكثرا تب شديد بر بيمار آيد كه بسيار گزنده است و سبب اين گزندگى ريمى است كه اندامان را كشش مىدهد و گزشى است كه ورم به بار آرد . هرگاه ورم ذات الجنب تركيد و از روز تركيدن تا چهل روز پاكسازى نشد ، ذات الجنب به سل تبديل مىشود . تركيدن ورم چرك كرده ، حد اقل بايد در روز هفتم و كمى بيش از روز هفتم انجام پذيرد و گاهى تركيدن ورم به بيست روز تا چهل روز مىكشد و ممكن است تا دو ماه درنگ كند . تا رويدادهاى نشانهء جمع شدن مادهء ورم بيشتر نمايان شود و شديدتر باشد ، تركيدن ورم زودتر صورتپذير است . هرچند روىآورهاى نشانهء جمع شدن ماده ، نرمتر و بىآزارتر باشند ، تركيدن ورم نيز بر همين قياس به كندى گرايد . براى نمونه تب را ذكر مىكنيم كه در اين حالت ويژگى دارد . اگر تب بسيار شديد بود و در ظاهر جاى بيم بود ، اما در مادهء تف كرده و غيره نشان خوبى ديدى نگران مباش ، زيرا روىآورهاى تب به جز جمع شدن مادهء ورم سببى ديگر ندارد . هر ذات الجنب در هر حالتى باشد ، اگر درد و آزارش به وسيلهء تف كردنى ماده ، يا رگزنى ، يا اسهال شدن بيمار يا به وسايل ديگر آرام نيافت ، متوقع باش كه يا چرك ورم در راه است ، يا قبل از چركين شدن ورم ، بيمار مىميرد و اين توقع برحسب دليلهاى ديگر است . اگر ديدى كه نبض به كشيده شدن زياد برخورد و در همان حالت پياپى زدن نبض شدت يافت ، درصورتىكه بيمار داراى نيروى كافى است آژير منتقل شدن ذات الجنب به ذات الرّيه ، منتقل شدن ورم ذات الجنب به چركين شدن ، انتقال ذات الجنب به بيمارى سل مىباشد . روىهمرفته اگر نشانههاى نيرومندى و سلامت در دست است ، اما به وسيلهء تف كردن ماده يا اسهال دادن بيمار ، يا رگزنى و كماد گذاشتن ، درد و آزار تسكين نيافت ، بدان كه ورم بيمارى به چركين شدن انجاميده است . اما اگر نيرو را پابرجا نديدى و اشتها بر مرام نبود و غير اينها كه دليل بر عدم سلامت هستند ، بدان كه زنگ خطر به صدا درآمده و بيمار اول غش مىكند و بعد از غش كردن مىميرد . هنگامى كه دم تركيدن ورم سر مىرسد ، اكثر اشتها نمىماند ، بخارها از مادهء تراوش كرده از ورم تركيده برمىخيزند و به سوى بالا مىگرايند و از اثر بخارها هر دوگونه ( لپ ) سرخرنگ مىشوند و هم از اثر بخار برخاسته از مادهء ورم تركيده ، انگشتان گرم مىشوند . هرگاه ورم تركيد و مادهء تركيده به فضاى سينه ريخت ، چند روزى بيمار احساس مىكند كه سبك شده است ليكن بعدا حالش تباه مىشود .