أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

466

قانون ( فارسى )

هفت روزه را پشت سر گذارد . بيمار در چنين حالتى اگر بيرون انداختنيهاى ناباب زياد و گوناگون را از راه دهان به سرعت بيرون دهد ، درد و آزار شدت يابد ، در روز سوم مىميرد ، اگر در سوم روز نمرد شفا مىيابد . نوعى ديگر از بيمارى ذات الجنب هست كه بيمار احساس مىكند درد از استخوان چنبر تا ساق پا را دربرگرفته است ، تف كردنى بيمار پاك و بىآلايش است و ته‌نشين ندارد ، آب دهان بيمار پاك و بىآلايش است . اين حالت نشان از آن دارد كه مادهء بيمارى به سوى سر گراييده است ، چنين بيمارى نيز اگر از هفت روز بيشتر زنده ماند ، نجات مىيابد و ممكن است تا هفت روز بميرد . مراحل بيمارى ذات الجنب و نشانه‌هايش : اگر مادهء تف‌كردنى نيست ، يا هست اما آبكى است ، يا اندك است ، يا تف كردنى همان است كه ما آن را بزاق ( تف معمولى ) ناميديم ، مرحلهء نخستين بيمارى را نشان مىدهند . اگر روىآورهاى بيمارى رو به افزايش بود ، مادهء تف‌كردنى زياد ، و در اوايل آبكى و رقيق و بعدا به تدريج به لخته شدن رسيد و به آسانى بيرون آمد و رنگ تف كرده مايل به سرخى بود يا سرخى رنگ تف كرده مايل به زردرنگى بود ، دليل بر آن است كه بيمارى رو به افزايش است . اگر بيرون انداختنى از راه دهان رسيده است و به آسانى بيرون مىآيد - كه نشانه رسيدن را گفته‌ايم - و در عين حال در اندازه زياد است و درد كمتر احساس مىشود ؛ دليل بر نهايت بدايت و بدايت نهايت بيمارى است ، يعنى مرحلهء اولى بيمار پايان يافته و مرحلهء آخر بيمارى شروع شده است و مىنماياند كه مادهء تف كردنى كاملا به حالت پختگى رسيده است . اگر انداختنى از راه دهان با همان قوام اولى بود اما كاهش يافت و به همان آسانى بيرون آمد و احساس درد نبود و روىآورها رو به كاهش بودند ، نشان از آن دارد كه بيمارى پايين آمده است و رو به تمام شدن است . اگر روىدادها از بين رفتند و تف كردنى در ميان نماند نشان آن است كه بيمارى رخت بربسته است . انواع انگيزه‌هاى بيمارى در انواع بيمارى ذات الجنب انگيزه‌ها را مىتوان از راه رنگ تف كردنى تشخيص داد : 1 - رنگ تف كرده ساده و معمولى است . 2 - رنگ تف كرده با رنگهاى مختلف آميخته است . 3 - كجاى بيمار درد مىكند ؟ 4 - تب چگونه است ، شديد است يا سبك ، نوبتى است يا نه ؟ اگر رنگ تف كرده به سرخ رنگى زد ، نشان از خون دارد . اگر مايل به زردرنگى بود ، صفرا را نشان مىدهد . اگر رنگ تف كرده به زردى و سرخى آميزه مىزند ، دليل بر آن است كه مادهء ورم ، خونى و