فصل سوم گفتارى كلى دربارهء علاج و داروهاى دندان داروهاى علاج دندان دو بهرند : يا نگه دارنده يا علاج‌كننده . گوهر دندان خشك است ؛ داروهاى بهداشت دندان و شفاى درد دندان اكثرا بايد خشكىدهنده باشند و اگر مزاج دندانها به سردى يا گرمى زياد از حد روى آورد ، بهترين داروى دندانها خشكانندهء به اعتدال است . هر دارويى كه خشك كنندهء مزاج دندان است ، نه براى اين است كه ويژهء دندان باشد ، بلكه براى دفع رويدادى است كه بر دندان روى آورده . در درجهء دوم خشكاننده‌هاى سرد و خشك ، و گرم و خشك آيد . بهترين داروى دندان آن است كه با خشكانيدن و برچيدن ترى ، جلابخش هم باشد و مواد زائده را - كه بر دندان آيد - به اعتدال تحليل برد و بازدارندهء مواد ناباب شود كه به سوى دندان آيند . خشكاننده‌هاى سرد يا مايل به سردى ، آنها هستند كه از ترش‌مزگى يا گس‌مزگى - مانند : غوره و ترشى - ترنج دندان را كند نمىكنند ؛ كه عبارتند از : سك ، كافور ، صندل ، گل ، بزر گل ، گلنار ، خون سياوشان ، ثمر گز ، مازوج ، كهربا ، مرواريد ، تانبول ، آرد جو ، ليف درخت توت ، برگ درخت گز ، بيخ ترشك . داروهاى گرم و مايل به گرمى دو نوعند : يا در گوهر گرمند يا گرمى را كسب كرده‌اند . آنچه در گوهر گرم است مانند : نمك سوخته ، درمنهء سوخته ، مشك زمين سوخته و ناسوخته ، دارچين ، حسل ، شكوفهء گورگياه ، ثمر كبر ، كه از آن قوىتر پوست ريشهء كبر است ، عود ، مشك ، پر سياوشان درست يا سوخته ، برگ سرو ، برگ سرو كوهى ، برگ ساذج ، شاخ بز كوهى سوخته و ناسوخته ، پونه و خاكستر پونه ، مصطكى ، سوختهء شيشه ، خاكستر بورك ، زراوند ماده ، خاكستر پوست درخت تاك ، خاكستر سر خرگوش ، خرماى سوخته . آنچه گرمى اكتسابى دارد ، مانند : خاكستر مازوج - كه اگر با سركه خاموش شده باشد به اعتدال نزديك‌تر است - ، خاكستر شاخهء تاك ، خاكستر نى و امثال اينها نيز همين خاصيت را دارند . داروى معتدل مانند : سوختهء شسته شاخ بز نر كوهى ، ثمر درخت چنار ، الياف درخت صنوبر و داروهاى تركيبى از قبيل : آرد جو كه با نمك و شراب سوسن عجين شود و آن را بسوزانند ، خرماى عجين شده در قطران بسوزد يا اخگر شود و با شراب سوسن خاموش كنند . از داروهاى مجرب دندان يكى اين است : نسخه : شاخ سوختهء بز نر كوهى ده درهم ، برگ سرو ده درهم ، ثمر چنار پنج درهم ، بيخ « قيطايلون ؟ » ( قيطافون - لوبيا گرگى . نسخه ) ده درهم ، سوختهء پر سياوشان پنج درهم ، گل بدون پايك سه درهم ، سنبل سه درهم ؛ نرم بكوبند و گرد دندان كنند . نسخهء خوب ديگر : تركيب سوختهء شاخ بز نر كوهى ، گز مازوج كه ثمر گز است ، مشك زمين ، گل ، سنبل الطيب از هريك يك درهم ، نمك اندرانى يك‌چهارم درهم ، گرد دندان خوبى است . باز هم در اقرابادين گردهاى ديگرى را ذكر مىكنيم . باز سخن را از سر مىگيريم و گوييم علاج مناسب دندان خشك‌كننده است ؛ و درحالىكه از