أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

305

قانون ( فارسى )

پيشانى بگذارى ، بسيار مفيدند . افشره‌هاى سردىبخش و گيرنده از قبيل : افشرهء شاخه‌هاى نازك درخت بيد ، افشرهء شاخه‌هاى سفيد خار ، افشرهء شاخه تاك ، افشرهء برگ درخت گلابى ، افشرهء برگ درخت به ، افشرهء گياه هفت‌بند است . بوكردنيها كه براى بند آوردن خون‌ريزى بينى خاصيت دارند : سرگين هنوز تر الاغ بسيار مفيد است . آگندنيها در بينى كه بازدارندهء خون‌ريزى مىشوند عبارتند از : پرهاى نى ( پنبه مانندى كه در گل نى پديد آيد ) گل گياه جارو ، پنبهء گياه بردى ، يا پنبهء هر گياه ديگر . اگر خون‌ريزى بينى از اثر جوشش حرارت شديد باشد ، يا شريان تركيده و سبب خون‌ريزى بينى شده است ، حتما بايد در نزديكى سوراخى از بينى كه خون از آن مىريزد ، شريان سباتى را تنگ بزنى ! پشت سر بيمار را با لبهء تيغ بخراشى و حجامت بر خراشيده بگذارى ! حجامت بدون خراشيدن با لبهء تيغ بر پستان بيمار ، بر آن پستانى كه در برابر طرف خون‌ريزى است حجامت بگذار ! شايد نياز باشد كه خون شريان سباتى را آن‌قدر بيرون آورد تا بيمار غش كند . يا رگ عقبى شانه را زد كه مهم است و خون را از بالا رفتن به سوى سر بازمىدارد . هرگاه خون‌گيرى به حالت غش رسيد ، فورا خون‌ريزى بينى متوقف مىشود ، اين رگ‌زنى را بايد در خون‌ريزى شديد و ضعيف‌كننده به كار برد ، كه هرگاه خون شدت يافت بايد فورا و قبل از آنكه بيمار از نيرو ساقط شود رگ بزنى . اما اگر ضعف بيمار زياد پديد نيامد و خون‌ريزى قطره قطره و نوبتى بود ، بايد خون‌گيرى اندك‌اندك و در چندين دفعهء پياپى باشد . هرگاه خون‌ريزى به حد كافى رسيد ، بايد وسيلهء سردىبخشها خون را غلظت بخشيد ، و گرنه آن را منعقد گردانيد . مثلا به وسيلهء عناب مىتوان خون را منعقد كرد . حجامت تنها براى بازداشتن خون چيره كافى نيست . بايد نخست خون را وسيلهء رگ زدن كم كرد ، بعدا حجامت گذاشت . اگر خون از سوراخ بينى طرف راست بود حجامت بر كبد و اگر طرف چپ بود بر طحال بگذار ، اگر از هر دو سوراخ بود ، بر هر دو بگذار ! بايد دست و پا و گوش و حتى خايه‌هاى مرد و پستان زن را بست و بستن دست و پا و گوشها بسيار اهميت دارد . بايد به حد زياد آب سرد پاشيد ، گاهى بايد بيمار آن‌قدر در برفاب نشيند تا اعضاش به سبزرنگى بزند . شايد نياز باشد كه سرش را در گچ مرده يا گچ حل شده در سركه بپيچيم و برفاب بر سرش ريزيم تا سر مىشود ، و شايد احتياج به اين عمليات نباشد . فتيله‌هاى قوى از زنگار و از آب ريحان كوهى با كافور ، فتيله از مومياى سره و خالص به وزن يك درهم در بينى كشيدن مفيدند . و شايد برفاب در دهن نگه داشتن تأثير خوب داشته باشد . و بدان ! كه شايد بيمار باوجود خون‌ريزى دماغ زندگى كند ، تا خون بيرون آمده به بيش از بيست رطل و بيست و پنج رطل مىرسد ، آنگاه مىميرد .