أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

296

قانون ( فارسى )

گفتار اول فصل اول تشريح بينى دربارهء كالبدشكافى بينى ، قبلا استخوانهاى بينى ، كركرك بينى و ماهيچه‌هاى جنبانندهء هر دو جانب بينى را شرح داده‌ايم و از آن فراغت يافته‌ايم . هر دو گدار بينى به پالايشگاهى مىرسند ، كه آن پالايشگاه زير دو جرم شبيه به دو نك پستان قرار دارد . در جايى كه گدارها به پالايشگاه مىرسند ، پالايشگاه سوراخى دارد كه در مقابل آن نيز سوراخى در پردهء مغز هست و هر دو برابر هم واقعند ، تا باد از اين دو سوراخ رودررو بتواند آمدوشد كند . براى هريك از دو گدار واقع در بينى ، راه براى رسيدن به گلو باز است . ابزار بويايى : دو زائدهء برآمده در قسمت جلو مغز كه به دو نك پستان مىمانند ، ابزار بويايى هستند و از دو بطن جلوى مغز امداد مىگيرند و ريختنىهاى مغز از آن دو سوراخ تخليه مىشوند . مغز و دو برآمدهء شبيه سر پستان ، از راه دو سوراخ نامبرده هوا را برمىكشند و از هواى بركشيده ، حس بويايى را به بينى مىدهند . مغز از راه اين دو سوراخ تنفس مىكند تا گرماى سرشتى خود را حفظ نمايد . مغز در نفس كشيدن ويژه به خود ، بالا مىرود و برمىگردد و كاملا به نبض شبيه است . و در حال فرياد و جيغ كشيدن دارندهء مغز ، مغز بالا مىرود همچنين درحالىكه خفگى هوا هست و روان در تنگنا مىافتد ، باز مغز به سوى بالا تكان مىخورد . در منتهاى بينى دو گدار به سوى هر دو ريزشگاه اشك چشم هستند ، و از اين است كه وقتى سرمه به چشم مىكشند مزهء آن را از راه زبان مىچشند . دربارهء چگونگى بو در باب راجع به نيروهاى پنج‌گانهء حواس بحث كرديم . اما اين مسئله كه آيا در هوا از اثر واكنش ، حس بويايى تشكيل مىشود يا از خارج به بينى