اگر خلط ليز ( لزج ) و پابرجا است ، حبوب شبيار به كار ببرند و غرغره‌ها استعمال كنند ! اگر خلط در يكى از اطراف گوش پنهان شده ، بايد بعد از تخليه با بخارهاى نرمىبخش و قطره‌هاى مليّن آن را معالجه كرد و بعدا دوباره خون‌گيرى شود ، كه آن را از اندام مربوطه بيرون آورد . اگر سبب حرارت شديد است ، بايد مغز را وسيلهء داروهاى سردىبخش - مذكور در باب مغز - سردى داد ، و قطرهء ولرم روغن گل و سپيدهء تخم و امثال آنها را در گوش ريزى . - سپيدهء تخم به تنهايى خاصيت عجيب دارد - يا شير با آب تاجريزى و آب گشنيز - بهترين شير آن است كه تازه از پستان دوشند - بسيار نافع است . يا كرم سرخ خاكى را در روغن گل پزند و در گوش چكانند ؛ يا حلزون در روغن گل پزند ؛ يا روغن گل را با سه برابرش سركه بجوشانند تا تنها روغن گل مىماند و در گوش چكانند براى درد گوش گرم و تپش بسيار نافع است . روغن تخمهء كدو با روغن نيلوفر ، روغن بيد و امثالش خوبند . افشره‌هايى كه از جرم و برگ كدو گرفته شود ، و همچنين ضمادهاى سردىبخش از خارج براى درد گرم گوش مفيدند . برخى گويند آب لبلاب داروى بسيار خوب براى اين حالت است . افشرهء شاهدانهء سبز هم خوب است . اگر تپش شديد و درد و آزار در گوش باشد و بيم تشنج برود ، حتما بايد سستىآورها را به كار برد كه دراين‌باره از روغن كهن شدهء گاو - كه گرم كنند - داروى بهترى نيست . شايد همين بسنده باشد كه لوله‌اى در گوش دردمند كنند ، سر لوله را به قمقمه‌اى وصل كنند كه آب جوشيده در آن است ، تا بخار را به گوش گسيل دارد كه درد تسكين يابد و شايد نياز به داروى مخدر و غيره نباشد ؛ و به‌ويژه اگر داروهاى سستىبخش و نرم‌كننده در آب جوشيدهء داخل قمقمه باشد ، و با چيزى اندك از مخدر مخلوط باشد . اگر نياز به مخدر بود ، بهترينش شياف خشخاش شاخدار است با مقدار بسيار كم از افيون كه با شير پستان زن سايند و در گوش كنند . اگر سبب دخول آب در گوش بود ، علاجش ذكر شده . اگر سبب سردى و در ته يا در خارج تمكين يافته بود ، بايد قطره‌هاى گوش از روغنهاى گرم مانند : روغن فيجن ، روغن شبيت ، روغن سنبل رومى ، روغن غار ، روغن بابونهء گاوچشمى ، روغن بلسان ، روغن كرچك و امثال آنها باشد ؛ يا روغن زيتون كه سير در آن پخته و تصفيه شده ؛ يا روغن زيتون با فلفل و گياه شير سگ و گندبيدستر يا غاليه ( نوعى تركيب خوش‌بو ) يك دانك در يك مثقال روغن ، يا روغنى از روغنهاى گرم خوشبوى باشد . شايد اگر بيمار شراب ناب قوى بنوشد و بخوابد ، هنگامى كه بيدار مىشود درد گوش در ميان نباشد . اگر سبب باد سرد است ، علاجش را در باب وزوز و صداها ذكر مىكنيم ، و در بحث آنچه از خلط لزج و چسبنده و آنچه از سرماست ذكر شده‌اند . خوب است در اين حالت شيشه‌اى حجامتى پر از آب گرم را بر پيرامون گوش نهند . آب فيجن و هل يا مشك چوپان و مرزنگوش در روغن سوسن ، يا گندبيدستر در روغن سوسن بجوشد و تصفيه شود و قطرهء آن را در گوش چكانند . يا