ضمن آنهاست . مشاركت اعضاى حركتى نيز در شنوايى مؤثر است . دليل روشن مشاركت زبان است ، و به‌ويژه كمى بعد از سرسام ، و بعد از به هم خوردن عقل و بعد از آفتهاى مغزى كه به سوء مزاج گرفتار آيد و غيره كه در باب مغز گفته شد . اگر آفت شنوايى از عصب باشد ، دليلش را از سلامت مغز و سلامت سوراخ گوش مىتوان يافت و ساير منفذهاى گوش ، و بايد حس شنوايى سابقا بدون نقص بوده باشد . اگر سبب جوش داخلى يا ورم گرم در خود عصب باشد ، تب‌لرز ، لرزش ، گرمى تن ، به هم خوردن عقل و هذيان در پى دارد و خطر است ؛ مگر اينكه جوش يا ورم باز شود ( بتركد ) . اگر ورم در خود عصب نباشد ، چنان تبى را همراه ندارد ، مگر اينكه تب روزانه روى دهد ، كشيدگى و درد و تپش در گوش احساس مىشود . اگر درد و گرانى گوش باهمند ، هرآنچه باوجود ورم و ماده در هر جاى بدن هستند در گوش هم هست . اگر سبب باد باشد ، گرانى گوش همراه صداها و وزوزهاست . اگر قرحه و جوش باشد خارش و درد باهمند . اگر راه‌بندان ( سده ) باشد ، گاهى گوش را سنگين مىكند و اكثرا سنگين نمىكند . پس اگر گوش‌گرانى نيست ، و تباهى مزاج چيره روى نياورده و آفت هست ، سده است كه قبلا شرح داديم . اگر سده از دمل و جوش باشد ، تپش نشان آن است . اگر از خون باشد جريان خون از گوش - چنان‌كه ذكر شد - معلومش مىكند . اگر از سوء مزاج تكى و ساده باشد ، كشيدگى نيست ، درد در ته گوش احساس مىشود و گوش گران نيست . اگر مادهء به‌هم‌زن مزاج سرد باشد از چيزهاى سرد آزار مىبيند و آزار در سردترين دم آخر روز شدت يابد . اگر از گرمى مزاج باشد عكسش را بگير ! كه همراه التهاب و سوزش است . اگر ماده‌اى هست ، گوش علاوه بر درد ، سنگينى مىكند و به خصوص در دم سجده بردن . اگر از خشكى باشد ، دليل بر پيدا شدن آن بعد از بىخوابى و روزه‌گيرى است كه رخساره و چشم نيز به پژمردگى مىزنند . علامت وجود كرم در گوش ، احساس غلغلك است و گاه‌گاهى سر بيرون آوردن كرم است . معالجه : هرچه را در گوش مىچكانى نبايد سرد يا گرم باشد ، بايد ولرم باشد . اين علاجى است كلى و جزئيات آن را شرح خواهيم داد . آنچه از بند آمدن خلط مرارى است ، بايد وسيلهء اسهال‌دهنده ماده تخليه شود ، كه بسيار اتفاق افتد همين‌كه مادهء مرارى تخليه مىشود ، كرى بر طرف مىگردد . بسيار واقع شده كه در خلط مرارى اختلاف روى دهد و بند مىآيد و سبب كرى مىشود . اگر سبب تنها حرارت است روغنهاى سردىبخش و غيره به كار ببر ! يا انارى را با پوسته‌اش بفشار و آبش را با كمى سركه و كندر و روغن گل بپز تا غليظ مىشود و در گوش بچكان ، يا آب