گاهى گشادگى عنبيه از رطوبتى است كه در گوهر آن درآيد و ستبرى را زياد كند و به سوى غلظت مىكشد يا ورمى كشيده در عنبيه پديد آيد . شايد گشادگى چشم سرشتى باشد ، در هر حال به زيان چشم است ، كه چيزها را به حجم كمتر از طبيعى مىبيند . يا شايد چيزى را نبيند ، چه ممكن است كه گشادگى به « اكليل » ( قسمت تاجى ) برسد و چندانى از نيروى ديد نماند كه به حساب آورد . اگر از ضربت و آسيب خارجى ( تصادف ) بود ، علاج‌پذير نيست . از شخصى معتمد شنيدم كه گشادگى از اثر ضربت را معالجه كرده ، فورا خون‌گيرى كرده و قرص الوا به وى داده و در مدتى كم شفا يافته . اگر گشادگى از گسستگى پيوندها در شبكيه باشد ، به هيچ وجه علاج‌پذير نيست ، و آنچه را گشادگى عصب توخالى باشد ، شفايش دشوار است . علامتها را در باب ضعف چشم گفتيم . معالجه : اگر سرشتى است ، دوا ندارد . اگر از خشكى است ، داروهاى رطوبت‌بخش - كه ذكر شده‌اند - مفيدند . اگر از رطوبت است و مواد رطوبى در بدن زياد است رگ‌زنى ؛ زدن رگ گوشهء چشم - كه موضع را پاكسازى كند - سود مىبخشد . رگ گيجگاه زدن و بركشيدن ، تخليه‌هايى كه ياد گرفته‌اى ! آب نمك ، يا آب شور بر سر پاشند و به‌ويژه با سركه مخلوط باشد . نبايد مسهل‌هاى زياد به كار برد كه نيرو را ضعيف مىكند و چنانچه لازم است پاك نمىنمايد . شايد كافى باشد كه در ده روز يك دفعه پاكسازى وسيلهء يك يا يك درهم و نيم حب صمغ صنوبر باشد . غذا نخود آب با روغن كنجد باشد . چشم سالم را توتيا بكشد تا همانند آن بيمار نشود . داروهاى به چشم كشيدنى - كه در باب خيالات و آب آورديم - مفيد است . حجامت بر پشت گردن خوب است كه ماده را به عقب مىكشد . اگر از ضربت خوردن است و مىخواهى علاج كنى ، خون بگير ، سر را گرمى ده ، سردىبخشها را به كار بر ! آرد باقلى پوست‌كنده ، يا آرد جو خيس شده با آب برگ بيد ، يا آب كاسنى را ضماد كن ! پشم آلوده به زردهء تخم‌مرغ و روغن گل و كمى شراب بر چشم بگذار ! خون « شفنين ؟ » ( كبوتر دشتى ) و جوجهء مرغ در چشم بچكان . در روز سوم شير در چشم چكانند ، داروهاى به چشم بسيار قوى لازم است . خلاصه : علاج اين حالت از جنس علاج ورم گرم است . و اخيرا اين نسخه را به كار برند : كندر ، زعفران ، مرّ ، هريك يك جزء ، زرنيخ نيم جزء شياف چشم شود . و اين دارو را به كار ببر كه