شفاف در ميان جليديه و ديدنيهاست ، و آن چيز يا همانند آن را به حالت عادى نمىتوان درك كرد ، ليكن نيروى بينايى خارج از اعتدال آن را حس مىكند ، يا اگر در حد متوسط باشد ، با چشم مىتوان ديد ، هرچند چشم بسيار قوى نباشد . معنى اولى آن است كه : اگر ديد قوى باشد ، كوچك و نهانىها از چيزهايى را كه در هوا پرواز مىكنند و به نزديك چشم آيند درك مىكند كه اين اشكال در فضا زياد است . اما از آنكه نزديك است و يا از روشنى آن ، نمىتواند آشكارا آنها را ببيند . همچنين اگر در داخل اثرى از بخارهاى اندك باشد - كه هيچ مزاجى از آن تهى نيست - به‌هرحال شكل‌هاى فضايى و آثار بخارها از چشمهاى عادى كه زياد قوى نباشند پنهانند . اما براى چشم بسيار قوى ، چون خيالى ديده مىشوند ، كه در اين حالت زيانى نيست . اگر از آثار بخار است يا بخار در لايهء پرده‌هاى چشم است ، يا در رطوبىهاى چشم اگر در لايه‌هاست شايد بر لايهء قرنيه اثرهاى بسيار پنهان باشد كه بقيه از آبله يا رمد ، يا بقيه جوش و غيره است كه چشم از خارج آن را نمىبيند . اما در باطن براى چشم پديدار است ، زيرا جاى پنهان شدن اثر شفاف نيست چشم آن را احساس مىكند . در هواى شفاف اجزايى هست كه به كثرت ديده مىشود و گويى حقيقت دارد و از خارج ديده مىشود . شايد جزئى از اين اجزاء كوچك است كه درست به اندازهء سياهى سوراخ عنبيه است ، كه در مقابل آن قرار گرفته . اگر مادهء سبب بيمارى روزكورى در رطوبت باشد ، بر دو قسم است : يا خودبه‌خود از گوهر رطوبت است و به سياهى گراييده ، يا از خارج عارضه بر گوهر رطوبت آمده و گوهر رطوبت خود به خود تغيير به مادهء بيمارى شده است . يا براى جزئى از چشم سوء مزاج رخ داده و رنگ را عوض كرده و شفافيت را از بين برده است و سوء مزاج ناشى از سردى يا رطوبت يا از حرارت به جوشش آمده و مزاج هوايى را تحريك كرده است ؛ كه يكى از خصوصيات مادهء مزاج هوايى آن است كه هرگاه با مادهء رقيق شفاف مخلوط شود آن را غليظ و رنگش را كره‌اى و غير شفاف مىسازد . يا از يبوست سفت‌كننده و برهم آورندهء شديد است . آنچه از مادهء خارجى است يا عرضى ( رويدادى ) و ناثابت است و از جنس بخارهايى است كه از كليهء بدن بالا مىروند . يا از معده يا از مغز است . اگر لطيف باشد مىتوان آن را پيدا كرد و تحليل برد . چنان‌كه در بحرانها و بعد از قى و بعد از خشم پديد آيد . يا ثابت است و آژير آب چشم است . سياهيها در اندازهء مختلفند ، بزرگ و كوچك دارند ، در قوام هم مختلفند . سفت هست و رقيق پنهان هست . در اوضاع مختلفند ، متخلخل هست و سفت مه مانند هست . شكل مختلف است گاهى به دانه‌هاى ريز و گاهى پشه‌اى و مگسى مىباشند و گاهى نخى و مويى كه به درازى پيش چشم مىآيند .