اما اگر چنين حالتى سببش در لايه‌ها و رطوبتهاى پايين رفته باشد ، نمىتوانى بدانى مگر چيزى ديگر همراه باشد . لكن مىشود از رنگ ، بادكردگى ، كشيدگى ، ترنجيدگى ، پژمردگى ، كوچك شدن چشم ، رطوبتى كه بر چشم نشيند كمك گرفت ، چشم بيمار شده ، چيزى مانند رنگين‌كمان ببيند ، يا خشكى و تيرگى را كه از خارج مىتوان ديد و مردمك چشم به وضوح مشاهده شده را نمىبيند ، كه شايد حالت قرنيه را از آن شناخت ، يا حال بيضيه را كه شخص بيمار هميشه مه مانندى را ميان دو چشم خود مىبيند . اگر تيره رنگى تنها در برابر سوراخ مردمك باشد و بقيهء اجزاء قرنيه تيره نباشد ، دليل است كه تيرگى در بيضيه است و بيضيه صاف نيست . اگر تيرگى تمام اجزاء قرنيه را در بر گرفت ، بدون شك آسيب در قرنيه است . تنها اشكال در اين است كه آيا در بيضيه هم هست يا نه ؟ گاهى خشكى بر بيضيه روىآور است . شايد از اين خشكى بعضى از اجزائش گرد هم آيند و جمع شود ، در نگاه كردن سوراخى يا سوراخهايى مىبيند ، كه شايد از اثر جوشهايى پنهان در قرنيه باشد و سياهيهايى پيش چشم آيد كه وجود ندارند . و گمان مىرود كه ديدن سياهيها از آب باشد ، و شايد از آب نباشد . تنگى و گشادى و آب و حالات عصب را در بحث جداگانه‌اى مىآوريم . علامت گسستگى پيوندها ، اگر در كليهء چشم باشد بينايى يكهو از دست مىرود . و بدان ! هر نوع تباهى كه از خشكى باشد ، در حالت گرسنگى و ورزش تحليل‌برنده ، هنگام تخليه‌ها و در گرماى نيمروز شدت يابد ؛ اگر سبب رطوبى باشد ، عكس آن را در نظر بگير ! علاج : اگر ضعف ديد از خشكى است : آب پنير ، رطوبت‌بخشها ، شير نوشيدن و شير در چشم دوشيدن ، روغن‌هاى رطوبى بر سر ماليدن ، و به‌ويژه براى نوشفايافتگان از بيمارى ، خواب ، آرامش ، به بينى كشيدنيهاى رطوبت‌آور و به‌ويژه روغن نيلوفر خوب است . اگر سبب يبوست است و در لايه است ، علاجش سخت مىشود . اگر از رطوبت است ؛ بعد از تخليه ، تحليل‌برنده‌ها استعمال شوند . سبك قى كردن به‌ويژه براى سالخوردگان مفيد است . اگر مادهء كهنه شده باشد ، بسيار زيان‌رسان است . غرغره‌ها و عطسه‌آورها مفيدند . براى استفراغ در اين حالت روغن گرچك با آبى كه الوادر آن خيس شده مفيد است . هرچه بخار را از سر براند مانند : معجون هليله‌اى - به‌ويژه هنگام خواب - خوب است . ورزش دست و - به‌ويژه - پا نافع است . بايد چشم را ماساژ داد ، اگر سبب غلظت باشد ، علاجش در لوح داروهاى چشم ذكر شده . بايد هرگاه داروهاى تند به كار مىبرى ، داروهاى گيرنده هم باشد . توتياى شسته و پرورده در آب مرزنگوش يا آب رازيانه ، يا آب ريحان كوهى ، افشرهء گندناى وحشى نافع است . به چشم كشيدن صمغ فيلزهره بسيار مفيد است ، كه نيروى ديد را تا زمانى دراز نگه مىدارد . اگر رطوبت