أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

254

قانون ( فارسى )

احتمال دارد در اين حالت تأثير هوا و روشنايى بر رطوبت لازمهء چشم ، رطوبت برچيده شود و از گرمى بخشيدن هوا ، گرمى و خشكيدن پديد آيد . - يا اينكه ، پردهء خارجى چشم به سبب مادهء خوره‌اى نازك‌تر از لازم شده است و نور و روشنى به تدريج - چنان‌كه طبيعى است - بر آن نمىتابد ، بلكه يكباره هجوم بر جليديه ( مادهء يخى ) مىآورد . - پرده‌اى بسيار نازك بر چشم آيد چنان‌كه در ناخنه ديده مىشود . رگهاى چشم ستبر و بادكرده شده‌اند ، چنان‌كه در حالت ابتلاى چشم به بيمارى سبل رخ دهد . - روىآورى بر سوراخ عنبيه و گدار روان بينايى روى مىآورد ، كه تنگ‌تر از حالت طبيعى مىشود - كه سبب را بعدا ذكر خواهيم كرد - يا گشادتر از طبيعى خواهد شد . - يا عنبيه به‌طور ناتمام بند خواهد شد ، كه قسمتى باز و قسمتى مسدود مىشود . - يا عنبيه به كلى و به‌طور كامل بند مىآيد ؛ چنان‌كه اگر آب ناپسند در چشم باشد و سوراخ عنبيه را بند آورد . يا درحالىكه قرحه در قرنيهء چشم باشد ، چرك چكيده از قرحهء قرنيه دهانهء سوراخ عنبيه را مىبندد و سوراخ عنبيه پر از چرك مىشود . ما اين حالات را يكان‌يكان شرح خواهيم داد . اگر سبب كاهش نيروى ديد رطوبت باشد ، چند جهت دارد : - اگر رطوبت ناسازگار و روىآورد جليديه را دربرگيرد ، قوام و حجم طبيعى جليديه تغيير مىيابد . يا غليظ و پرمايه‌تر از حالت طبيعى مىشود ، يا يك دفعه تند و سفت‌تر از حالت طبيعى مىگردد . - يا از جاى طبيعى خود تكان مىخورد و منحرف مىشود و ياراى تحمل كردن نور و رنگهاى بسيار درخشان را از دست مىدهد و از نور قوى و رنگهاى درخشان آزار مىبيند . اگر بيضيه آسيب بيند ، آن هم حالاتى دارد : - يا حجمش بسيار بيشتر از حالت طبيعى مىشود . - يا غلظت پيدا مىكند ، و اين غلظت يا در وسط در برابر سوراخ عنبيه است ، يا در اطراف و نزديكيهاى وسط ، يا در سراسر عنبيه است ، كه موجب كاهش شفافيت بيضيه مىشود . - يا رطوب و بخار با بيضيه مىآميزد و شفافيت را دگرگونه مىسازد . اگر بخار و دود از خارج آيد ، شفافيت بيضيه را كاهش مىدهد ، تا چه رسد به بخار و دودى كه از داخل با بيضيه مخلوط شود . پس هرچه حب و داروى و دانه است اگر بخاربرانگيز باشند ، ديد را سنگين كنند و از كاربرد آن مىكاهند . اگر سبب كاهش نيروى ديد در زجاجيه - مادهء شيشه‌سان - است ، مستقيما و در نخستين مرحله گزندى به نيروى ديد نمىرساند ، اما زيانش به جليديه مىرسد . جليديه را از اعتدال - حالت طبيعى و سرشتى لازم براى بهبود چشم - تغيير مىدهد . زيرا مادهء غذايى را كه به جليديه مىدهد نامعتدل