فصل سيزدهم دمعه ( اشك بدون اراده ) دمعه عبارت است از ترى هميشگى چشم كه رطوبت آبكى دارد و گاهى به صورت اشك فروريزد . دمعه يا خودبه‌خود آمده يا از رويدادى پيدا شده . آنچه از رويداد پيداست كه در حال سلامت رخ دهد يا پيرو نوعى بيمارى است ، كه هرگاه بيمارى نماند آن هم از بين مىرود ، چنان‌كه در تبها رخ مىدهد . سبب روى آوردن دمعه از خارج ناتوانى نيروى گيرنده ، نگهدارنده ، يا ناتوانى نيروى هاضمهء پخته‌كننده ، يا كاهش مزاجى در ريزشگاه اشك است ، يا به سبب ، به كار بردن داروى تند ، يا بعد از بريدن ناخنه است . منشأ اين نمناكى مغز است ، كه از يكى از دو راه - كه بارها ذكر كرده‌ايم - به سوى چشم مىآيد . اگر خودبه‌خود پيداست يكى از چند سبب زير را دارد : 1 - اگر از بريدن ريزشگاه باشد ، شفا ندارد . 2 - در نتيجهء تب و بيماريهاى تند ، اگر از علت ديگرى نباشد از آسيب و ورم مغز است ، كه در تبهاى شبانهء هر روزه واقع مىشود . 3 - در تبهاى عفونتى و خونى بسيار است . گاهى اشك‌ريزى از بسيار دراز كشيدن بر زمين روى دهد ، و اينها همه از نوع روىآورها از خارج است و همراه بيمارى از بين مىرود . معالجه : داروهايى كه در گيرندگى معتدل باشند . اگر از اثر بريدن ناخنه يا از بين بردن ناخنه وسيلهء دارو باشد ، گرد پاشيدنى زرد ، قرص زعفران ، شياف الوا ، شياف زعفران با بنگ ، كندر يا دود كندر بر ريزشگاه اشك ، مفيد است . الوا ، خشخاش شاخدار ، زعفران به چشم كشند . اگر دمعه از بين رفت و سبب ريشه‌كن شد ديگر سر برنمىدارد . اگر از قطع ناخنه نباشد ، سرمهء توتيايى كه در باب سفيدى بر چشم ذكر شد . و همچنين شيافهاى چسپان ، شياف سفيد ، انزروتى ، شياف « اصطفطيقان ؟ » و ساير شيافهاى مذكور در اقرابادين . نسخهء يك داروى مجرب : يك رطل انار ترش بپزد تا نصف گردد . از الواى اسقوطرى ، فيلزهره ، صمغ فيلزهره ، زعفران ، شياف خشخاش شاخدار ، هريك يك مثقال ، مشك دو دانگ در آب انار مذكور ريزند ، در شيشهء سرپوشيده چهل روز زير آفتاب بماند . ناشتا به حمام رفتن و ماندن مفيد است . سركهء آميزه با آب را زياد در چشم چكانيدن خوب است . اگر دمعه طبيعى و از خود چشم باشد ، نه از سبب خارجى صعب العلاج است .