اگر مادهء آسيب‌رسان به چشم از عضوى مىآيد ، آن عضو را رگ بزن ! اگر ماده از حجاب خارج به چشم مىآيد ، بر پيشانى بادكش بگذار ! و اگر گرمى داشت ، ضد گرمى ، مانند : پوستهء خربزه و اگر سرد بود مثلا زاج سفيد بگذار ! رگهايى كه براى رفع چشم‌درد زده مىشوند شريان سباتى و بعدا رگهاى اطراف سر هستند . اگر رگ‌زنى در قسمت جلو سر باشد ، در انتقال دادن مواد مفيدتر است . اگر در قسمت عقبى باشد در جذب كردن مواد بهتر است . بدان ! موادى را كه بايد از چشم به عضوى ديگر انتقال داد ، بهترين جاى انتقال سوراخ بينى است . به شرطى كه از خارج به چشم ريزش نكرده باشد . وسيلهء انتقال عطسه‌آورها و به بينى كشيدنيهاست ، كه در باب سردرد آمده‌اند . داروهاى چشم‌درد : يا مزاج را تغيير دهند ، يا مزاج را سرد گردانند ، مانند افشرهء تاج‌ريزى و هفت‌بند ، آب كاسنى ، آب كاهو ، گلاب ، افشرهء گل ، لعاب اسفرزه . براى گرمى دادن به مزاج : مشك ، فلفل ، سوسن زرد ، ماميران و غيره . خشكىبخشها : توتيا ، سرمه ، جوش كوره ( اقليميا ) . گيرنده‌ها مانند : شياف ، ماميثا ( خشخاش مقرّن - شاخدار ) ، الوا ، فيل زهره ، زعفران ، گل محمدى . نرم‌كننده‌ها : شير ، بادام پوست‌كنده ، سپيدهء تخم ، لعاب . پخته‌گرداننده‌ها : گوشت پختهء سردشده ، ( عروق ) ، زردچوبه ، آب شنبليله ، زعفران ، سيكى و به‌ويژه كه نان در آن خيس كنند . تحليل‌برنده‌ها : انزروت ، آب رازيانه . تخديركننده‌ها : افشرهء مهرگياه ، خشخاش ، افيون . و بدان ! اگر همراه چشم‌درد سردرد بود ، اول سردرد را معالجه كن تا شفا يابد و آنگاه به علاج چشم بپرداز ! اگر پاكسازى و تنقيه صحيح بهره نداد ، بدان كه چشم سردمزاج است يا مادهء بدخيم و تباه در طبقه‌هاى چشم است و بيرون نمىآيد . غذايى را كه به چشم مىرسد تباه گرداند ، يا اينكه ضعف و ناتوانى بر مغز روى آورده و از جاى ديگرى غير از راه طبيعى مواد را به چشم سرازير مىكند . اين چيزها را بياموز ! فصل پنجم بهداشت چشم و زيان‌رسانها به آن كسى كه بهداشت چشم را مىخواهد ، بايد آن را از گرد ، دود ، هواهاى گرم و سرد زياد ، بادهاى غباربرانگيز و بادهاى سرد و باد سام ، دور سازد . به تنها چيزى نگاه ندوزد و زل تماشا نكند . بايد از