سنگينى ، سرخى ، اشك ، بادكردگى ، پر شدن رگها ، تپش گيجگاه ، چسبيدگى و ژفك ، گرمى در لمس ، و به‌ويژه اگر با علامتهاى خونى در سر نزديك باشد . اگر ماده بلغمى است ، علامتش : سنگينى زياد ، سرخى كم همراه نوعى رنگ طوسى . چسبيدگى و ژفك ، هيجان و اندكى اشك است . علامت مادهء صفرايى : آزار سوزنى ( نخس ؟ ) التهاب ، سرخى مايل به زردى نه به اندازهء مادهء خونى ، رقت اشك سوزناك و كم چسبيدگى است ، نيز در لمس كردن گرم مىباشد . علامت مادهء سودايى : سنگينى و بدرنگى ( زرد مات مايل به تيرگى ) و اندك چسبيدگى است . علامت مزاج ساده : سنگينى همراه خشكى و دليلهايى را كه در بحث شناسايى آن بيان كرده‌ايم . دليل بيماريهاى ابزارى و مشترك را هريكى در بحث ويژه بيان خواهيم كرد . فصل چهارم دستورهاى عمومى در معالجهء چشم بايد براى هر نوع بيمارى چشم ، گونه‌اى از علاج به كار رود . از آنجا كه بيماريها يا از مزاج با ماده يا از مزاج ساده ( مفرد ) يا از مزاج تركيبى و يا از گسستگى پيوندها مىباشد ، معالجه در چند شكل است : 1 - پاكسازى است و بايد علاج ورم را نيز در نظر داشته باشى ! 2 - تغيير دادن مزاج و به اعتدال برگرداندن . 3 - بايد شكل و هيأت را اصلاح كرد ، چنان‌كه در برآمدگى چشم روى دهد ( جحوظ ) . 4 - بهبود دادن و به هم آوردن جوش و دمل وسيلهء داروهاى معالج . 5 - پاكسازى چشم از مواد ، كه يا از راندن ماده و يا از دوشيدن چشم است . راندن ماده : اگر بيمارى چشم از امتلاء ( پرى ) از مادهء ناباب بود ، بايد ماده را اول از بدن پاكسازى كنى ! بعدا مغز را از ماده به وسيلهء داروهايى كه در پاكسازى مغز شناختى ، تخليه كنى بعدا ماده را از راه بينى و رگهاى نزديك چشم مانند رگ ريزشگاهها بيرون بياورى ! 6 - دوشيدن چشم : وسيلهء داروهاى اشك‌آور . 7 - تبديل مزاج : با داروهاى ويژه به تبديل مزاج . 8 - علاج گسستگى پيوند - كه در چشم روى دهد - با داروهايى كه اندك خشكىآور و دور از گزش باشند . كه اينها را در بحث از رمد و ساير بيماريهاى چشم خواهيم گفت و تو ياد مىگيرى ! بايد بدانى ! كه در بيماريهاى چشم از ماده ، بايد غذاى بيمار را اندك كنى ؛ چيزى بخورد كه خلط خوب آورد . از هر خوراك بخارزا و هرچه ديرهضم مىشود بپرهيزد .