اگر از نزديك چيزهاى ريز را هم مىبيند و از دور نمىبيند ، روان بينايى صاف و سلامت است اما اندك است . اطباء گويند از رقّتى كه دارد ياراى منتشر شدن به دورها را ندارد و منظورشان اشعه‌اى است كه آن را جزئى از روان پندارند . كه به خارج آيد و ديدنى را مىبيند . اگر از دور خوب مىبيند و اگر چيز كوچك را هرچند نزديكش كنند نمىبيند و اگر از او دور تر بگيرند مىبيند ، معلوم مىشود كه روان بينايى بزرگ و تيره و ناصاف و لطيف است و رطوبى ، كه مزاج چشم نيز رطوبى است . اطباء گويند چنين حالتى صاف و دقيق نمىشود مگر با حركتهاى از هم دور و با فاصله . اگر نور بينايى زياد حركت كند ، رقيق و لطيف مىشود . اگر از دور و نزديك ضعيف مىبيند ، روان بينايى كم و ناصاف است ، و از اين حالت مىتوانى به چگونگى مزاج پى ببرى ! اگر چشم خشك است و ژفك ندارد ، مزاج چشم خشك است و اگر ژفك هميشگى و زياد از حد است مزاج چشم تر است ، و اگر چشم از گرما آزار بيند و از سرما حالش خوب باشد ، مزاج گرم است و عكس ، عكس آن است . و بدان ! كه حال ميانه از اين انواع معتدل است و اگر بسيار خوب مىبيند اعتدال راستين دارد . چشم به بيماريهاى گوناگون از قبيل بيمارى از ماده ، ساده ، تركيبى از ابزار و بيماريهاى مشترك با ساير اعضا مبتلا مىشود . اين بيماريها از زياد برهم زدن و برهم نهادن و به صورت باز و گشاده ماندن و نيز رنگ و اشك چشم نمايان است و تعلق به بيماريهاى سخت دارند كه بايد دريافت . گاهى بيمارى چشم ويژهء چشم و گاهى بيمارى همكارى است . نزديك‌ترين عضو كه در بيمارى چشم اشتراك دارد مغز و سر و حجابهاى خارجى و داخلى و معده است . هر علتى كه به شراكت حجاب خارجى است سلامت‌تر از آن است كه از حجاب داخلى باشد . فصل سوم علامتهاى احوال چشم اگر بيمارى چشم با مغز مرتبط است ، برخى از دلايل آن را بايد از آسيبهاى ذكرشده كسب كرد . اگر ارتباط با حجابهاى داخل باشد ، درد و آزار از ته چشم شروع مىشود . اگر مادهء بيمارى گرم باشد ، عطسه و خارش بينى در پى دارد . اگر سرد است ، مايع سرد سيلان مىكند . كمتر اتفاق افتد كه اين مشاركت از سوء مزاج فردى باشد . اگر چشم‌درد از اشتراك حجابهاى خارجى باشد . و مادهء بيمارى از آنها آيد تمدد در پيشانى و رگهاى خارج روى دهد و اكثرا زيان در نزديكهاى پلك ظاهر مىشود . اگر با مشاركت معده باشد ، همان علامتها را دارد كه در بحث اشتراك مغز با معده گفته شده است . و اگر اشباح پيش چشم آيد ، در خالى بودن معده كاهش و در پر بودن معده فزونى يابد . در حالتى كه بيمارى چشم از ماده و در خود چشم باشد : اگر ماده خونى است ، علامتش :