أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

147

قانون ( فارسى )

و به‌ويژه آن حالت صرع سودايى كه « ام الصبيان » ( صرع بچگان ) نام دارد بسيار كشنده است . اگر آسيبهاى ناشى از صرع پيوسته و پياپى باشد ، بيمار مىميرد . مادهء صرع خارج از مغز : شايد مادهء صرع از اندامى ديگر به مغز آيد و بر مغز اثر گذارد ؛ و آن را چندين حالت است : 1 - مقدارى زياد بخار و بادهاى آسيب‌رسان از عضوى به سوى مغز فرارود و در مغز متراكم گردد . بعدا ماده‌اى از آن قوام گيرد و سبب صرع شود . يا بدون قوام گرفتن بادى از آن تكوين يابد كه سبب صرع گردد . 2 - بخار يا بادى كه به سوى مغز بالا مىرود ، حالت آسيب‌رسان دارد . مثلا منجمدكننده يا سوزاننده ، يا بدگوهر و سمّى مىباشد و سبب صرع مىشود . 3 - مقدار بالارونده ساده و بدون آلايش است . 4 - مقدار بالارونده به سوى مغز هم از حيث جنس بدى كه دارد و هم از اندازه - كه زياد است - آسيب‌رسان است . بخارهاى بدگوهر كه خارج از مغز به سوى مغز بالا مىروند و از حيث كميت زياد سبب صرع مىشوند ، شايد از كليهء بدن يا از معده يا طحال يا مراق يا ساير اعضا باشد . حتى ممكن است از انگشتان دست و پا منشأ گيرد . زيرا خون يا خلط در مجرايى از اندام محبوس مىشود و مجرا مسدود گردد و حرارت غريزى از جريان مىافتد . مادهء مذكور كه خون يا خلط است در مجرا مىميرد و متعفن مىشود و گاهى مرتب و گاهى نامرتب بخار بدگوهر و سمّى از آن به بالا مىجهد و به مغز مىرسد و سبب صرع مىشود . 5 - بر اندام مورد ذكر مادهء سمّى وارد شده و بر عصب تأثير گذاشته است . چنان‌كه نيش عقرب بر عصب تأثير مىگذارد . در اين حالت آن مادهء سمى از راه عصب به مغز روى مىآورد و مغز را آزار دهد ، مغز منقبض مىشود و به تشنج گرفتار آيد و روند حركاتش به هم مىخورد . كه چنين حالتى براى معده نيز دست دهد كه چيزى سوزناك را ناشتا تحويل مىگيرد به سكسكه مبتلا مىشود چرا ؟ كه فم معده بسيار حساس است و سكسكه نوعى از تشنج است . اگر چنين تشنج و درهم شدن به مغز روىآور باشد ، بر كليهء اعصاب جسم تأثير مىگذارد و همه باهم به انقباض و تشنج مبتلا مىشوند . جالينوس گويد : هرگاه « فلافلى » - كه طعامى تندمزه است - مىخورد و نوشابه بر آن مىنوشد ، به سكسكه مبتلا مىشود . زيرا فم معده از تندى فلافل به درد مىآيد . و ما چيزهاى نزديك به اين حالت را ديده‌ايم كه براى غير جالينوس اتفاق افتاده . جالينوس و غير جالينوس و ما هم ديده‌ايم ، كه بيمار صرعى قبل از صرع احساس مىكند كه باد سرد مانندى از انگشت شست پا به سوى مغز روان مىشود و همين‌كه به مغز رسيد ، دچار صرع مىگردد .