أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

130

قانون ( فارسى )

بيرون آمد و كمى حس تشنگى كرد مانعى نيست كه كمى آب بخورد . ماساژى كه نيروبخش بدن است و در باب بهداشت ذكر شده است ، به عمل آورد . دقت كن ! كه بيشتر از گرمىبخشها ، نم‌بخشها را تا امكان دارد ، با او به كار ببرى . از جماع بپرهيزد . مگذار زياد عرق كند . از خوردن باقلى و گوشت خشكيده و عدس و كلم و شراب غليظ تازه و هرچه نمك زده و هرچه شورمزه و تندمزه و هرچه بسيار ترش‌مزه است ، پرهيز كند . بايد چرب و شيرينى بخورد . اگر خواستى بخوابد سرش را با آب خشخاش و بابونه و بابونهء چشم گاوى بمال ! خواب بهترين علاج است . هميشه با خشخاش داروهايى به كار ببر كه زيان خشخاش را از بين ببرند . اگر ماليخوليا از سوء مزاج بسيار سرد و خشك باشد ، بايد كوشش كنى كه قلبش را گرمى دهى و داروهاى شادىآور استعمال كنى . داروهاى مشك و « مثروديطوس » و همانند آنها را تجويز نمايى سر بيمار را با داروهايى كه در باب رعونت ( سست‌مغزى ) بيان كرده‌ايم علاج كن ! اگر ماليخوليا كمى بعد از بيماريى گرم آيد ، هرچند شديد هم باشد باز علاجش سهل است . و مىتوان تنها با ماليدن داروهاى مايع آن را بر طرف كرد . اگر ماليخوليا از مادهء سودايى باشد و كار خود را در مغز محكم كرده باشد ، تنها سه راه چاره دارد : يكم : تخليه كردن ماده ، و اين تخليه به وسيلهء اماله يا قى كردن باشد . اما اگر ديدى كه معده‌اش ناتوان است ، قى كردن را تجويز مكن و به هيچ وجه مگذار قى كند ، حتى اگر بيمارى در بالاييها هم باشد قى كردن خوب نيست . دوم : همراه تخليه ، رطوبت‌بخشى به وسيلهء داروهاى مايع و ماليدنى و روغنهاى گرم لازم است و بايد بابونه و شبت و شاه افسر و همانندهاى آنها را با داروها قاطى كنى . اگر سودا از حرارت دور است ، مىتوانى درمنه ، برگ غار و پونه را همراه رطوبت‌بخشها تجويز كنى . بايد غذاى بيمار از آن انواع باشد كه خون خوب به وجود مىآورند مانند ماهى رضراضى ، گوشت سبك ، كه در جاى خود ذكر شده . گاهگاهى شراب سفيد و آميخته با آب بخورد ، خوب است . اما نبايد شراب كهنهء قوى بخورد . سوم : نيرو به قلب بيمار بخشيدن . اگر مزاج سرد دارد شادىآورهاى گرم ، و اگر مزاجش تمايل به سوى گرم دارد با شادىبخشهاى معتدل . و اگر مزاج بسيار گرم دارد شادىبخشهاى سرد استعمال كن اما نبايد زياد از حد سرد باشند و تو چگونگى مزاج را از نبض مىتوانى دريابى . بگذار اين معالجه را بيشتر تفصيل دهيم ! مىگوييم : تخليه چگونه بايد انجام شود ؟ اگر ديدى كه رگها پر شده‌اند ( هر نوع پرشدنى ) و ماده سوداى خونى است ، رگ اكحل را بزن ! و در هر حالت حتما بايد قبل از هر چيز ، فصد را شروع كنى . مگر اينكه بيم آن برود كه ناتوانى شديد در بيمار پديد آيد . يا بدانى كه مواد كم است و تنها در