أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

101

قانون ( فارسى )

و مدفوعش بند آيد يا كم شوند . نفس تنگى روى دهد ، و ممكن است كه در بسيارى از حالات همانند خفه‌شدگى زهدان باشد . تفاوت اين است كه در خفگى زهدان رنگ روى تغيير نمىكند . اما ساير علامت خفگى زهدان - كه در آينده بحث خواهد شد - در او پيداست . اگر بيمار در اين حالت باشد ، مىتوان آن را به حرف زدن وادار كرد و اصرار كنى كه بفهمد . اما بيمارى را كه خفگى زهدان دارد نمىتوان تا بيمارى هست به سخن و فهميدن وادار نمود . بيمارى سبات سهرى با ليثرغس ( سرسام سرد ) هم شباهتى دارد تفاوت در ميانه اين است كه در سرسام سرد رنگ رخساره طبيعى است و در اين بيمارى تغيير مىكند . بىخوابى و چشم باز كردن بدون چشم گرداندن نيز از ويژگيهاى اين بيمارى است كه در ليثرغس نيست . تب ليثرغس شديدتر است . سبات سهرى به سرسام گرم هم شباهتى دارد و فرق در ميانه اين است كه در سرسام گرم خواب بيشتر و پريشان‌گويى كمتر است و نبض در اين بيمارى از سبب ورم و آميزهء مادهء تب‌آور سريع و نامرتب است و به نبض بيمار سرسام سرد نمىماند . نبض در اين بيمارى پهن و كوتاه است كه سببش بلغم و ورم بلغمى است كه با كوتاهى و پهنى سرسام گرم اختلاف دارد . نبض بيمار سبات سهرى از نبض بيمار سرسام سرد تواناتر و از نبض سرسام گرم ناتوان‌تر است . اگر در خفگى زهدان نبض كشيدگى ندارد و مىترنجد و نامرتب است ، در اين بيمارى چنين نيست و متفاوت است . اگر در خفگى زهدان نيرو باقى است و از تنظيم بسيار پا فراتر ننهاده ، در اين بيمارى چنين نيست نيرو از بين رفته و نبض پىدرپى مىآيد . علاج : علاجى كه مشترك است و براى همهء احوالات بيمارى مناسب است ، رگ زدن است و چنان‌كه مىدانى ! بعدا اماله است . از علامتهاى ذكرشده درمىيابى كه ماده چگونه است و تا چه اندازه زياد و كم و تند و سبك است . اماله را به مناسبت حال ماده شديد و سبك گردان ! ببين آيا ماده بلغمى غالب است يا صفرايى ؟ از اين قياس اماله را تجويز كن ! و همانند حالت سرسام گرم غذا را از بيمار منع مىكنى و به‌ويژه اگر بيمارى از پرخورى باشد ، بايد بيمار قى كند و معده‌اش تنقيه شود . اگر سببش مست شدن است ، تا مستى را قطع نكنى نبايد معالجات ديگر به كار ببرى ، بعد از آن ترىبخشها را بر سر مىگذارى و سرانجام مرحلهء آخر بيمارى خمار را چگونه معالجه مىكنى ، همين معالجه را به كار ببر . براى هر حالتى از حالات اين بيمارى ، پاشيدنيها و گذاردنيها و عطسه‌آورها و مشروبات نرمش‌بخش تخليه‌آور و مواد اماله‌اى را در اين بيمارى چنان‌كه ذكر شده‌اند - استعمال كن ! اما داروهاى نامبرده نبايد بدان سردى باشند كه در سرسام گرم گفتيم و نه بدان گرمى كه در سرسام سرد دستور داديم . داروها تركيبى از سرد و گرم باشند و برحسب معاينه كه كدام خلط غالب است