أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
86
قانون ( فارسى )
اگر بر بيمار سرسام « هموريدوس » ( بواسير . نسخه . ) روى آورد ، نشانهء خوب شدن بيمار است . اگر بيمار برسامى ، در حالت ناتوان شدن مرار سرخ رنگ قى كند يكروزه ، يا اگر نيروى بيشتر داشته باشد دو روزه مىميرد . هركسى كه ورم در اطراف مغز داشته باشد و بولش به رنگ آب باشد ، حالش خطر است و كسى نديده است كه چنين بيمارى از مرگ برهد . ممكن است از جريان يافتن بواسير سرسام از بين برود . گاهى سرسام گرم به سرسام سرد ليثرغس تبديل مىشود . شايد بيمار از سرسام رهايى يابد اما به بيمارى دق و ديوانگى گرفتار آيد . گاهى سرسام غير حقيقى به سرسام حقيقى تبديل مىشود . سالخوردگان از سرسام كمتر شانس شفا يافتن دارند . يكى از دستاندركاران طب گويد : شايد بيمارى ديگرى كه شباهت به سرسام گرم دارد ، روى آورد اما تب همراه ندارد و اين خود دليل بر آن است كه ورمى در كار نيست . همو گويد : كه بيمار در اين حالت بسيار نگران و بسيار متحرك است و هيچ آرام و قرارى ندارد و مىخواهد از در و ديوار بالا برود و پكرى و اندوه و تشنگى و تنگنفسى شدت مىيابند و هرگاه آب بخورد آن را برآورد و دور اندازد ، و گوييا اين بيمارى از يك روز تا منتهاى چهار روز سبب مرگ مىشود و هيچكس از آن جان سالم بهدر نمىبرد . رنگ چهره و زبان بيمار سياه گردد و چشم از گردش مىافتد و رفتار ديوانهوار مىكند و به تدريج سست حركت مىشود و نبض مىايستد و مىميرد . و اكثرا از خفگى جان مىسپارد . يا مىبينى كه بيمار مىدود و فجأة مىافتد و مىميرد . من مىگويم : سبب اين بيمارى شايد از مشاركت مغز با اندامى ارزنده مانند ماهيچههاى نفسكش باشد . كه ماهيچه به ترنجيدگى زياد يا به تباهى ديگر انجامد كه تباهى به سوى گدار نفس راه يابد و به مغز سرايت كند و مغز را مشوش نمايد و مغز به تباهى گرايد و عقل درهم شود و از خشك شدن اطراف گلوى و سينه ، تشنگى هجوم آورد . فصل دوم نشانيهاى مشترك سرسام گرم ( قرانيطس ) علامتهايى كه مىتوان از آنها به انواع سرسام حقيقى پى برد از اين قرار است : 1 - تب هميشگى و خشك كه اكثرا در وسطهاى روز شدت مىيابد . 2 - زياد از حد ( به افراط ) پريشان گويد و يكباره از پريشانگويى كسل و تنبل مىشود و دست برمىدارد . 3 - عقل درهم مىشود و اين حالت اكثرا در روز سوم و چهارم پيدا مىشد .