أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
72
قانون ( فارسى )
داروى خوبى براى خمار : كاسنى ، تخم كلم ، زرشك بدون دانه ، سماق ، عدس پوستكنده ، گل محمدى ، طباشير ، كه همه در يك وزن و اندازه باشند مخلوط كنند و وزن سه درهم از آن را با يك قيراط كافور و يك اوقيه آب انار يا آب ريواس يا آب ترنج يا رب ترنج بخورند . فصل هيجدهم سردردى كه از جماع خيزد سبب سردرد از اثر جماع دو وجه دارد : 1 - جماع سبب خشكى مزاج مىشود و سردرد از خشكى روى مىآورد كه علاجش همان علاج سردرد خشك است كه بعد از استعمال ترىبخشها به كار مىرود و سابقا ذكر كردهايم . 2 - يا اينكه بدن امتلاء دارد ( پر است ) حركات روانى و بدنى كه در وقت جماع پديد آيد بخارهاى ناپسند را برانگيخته است . كسى كه امتلاء دارد و كمى بعد از جماع به سردرد گرفتار آيد بايد اولا آن را رگ زد و بعدا اسهال نمود . يا تنها يكى از رگزنى و اسهال را استعمال كرد . كه بستگى به حالت بيمارى و حال بيمار دارد . و سپس مغز را به وسيلهء روغنهايى مانند روغن گل و روغن آس و آبهاى نيروبخش مانند آبهايى كه گل و آس در آن پخته باشد تقويت كند و غذاى زود هضم و خوب كيموس بخورد و ترك جماع بكند و اگر ترك كردن را نتوانست اقلا با شكم گرسنه جماع نكند . فصل نوزدهم علاج سردردى كه از ضربت خوردن ، افتادن و جابهجا شدن مغز و شكست سر به وجود مىآيد . اگر مىخواهى سردردى را كه ناشى از ضربت خوردن يا افتادن است معالجه كنى ! بايد به هر وسيله كه ممكن باشد اول درد را تسكين دهى و ماده را از جاى دردناك دور كنى . زدودن مادهء درد را يا به وسيلهء تخليه يا منحرف كردن ماده به جهت مخالف انجام ده تا جاى درد ورم نكند . اگر احيانا زخمى هست بايد زخم خوب شود . اگر زخم هست تا سوء مزاج باقى است خوب نمىشود ؛ حتما بايد مزاج طرف زخم را به حالت معتدل برگردانى . و بدان ! كه هرگاه چنين بيمارى به تب گرفتار شد و عقلش درهم گشت ، معلوم است كه جاى ضربت خوردن دارد ورم مىكند . پس بايد در اين حالت قبل از هر چيز رگ قيفال يا رگ اكحل را زد ، تا ورم نكند . اگر امتلاء ( پرى ) موجود است و بيمار تب ندارد بايد امالهء گرم شود حتى اگر با پيه هندوانهء