ابو جهل باشد و اگر تب دارد بايد داروى اماله وسطى ميان گرم‌مزاج و سردمزاج ( ولرم ) باشد . اما اگر ديدى كه ناگزير از اماله نيستى و بيمار تب نداشت تخليه را به وسيلهء حب قوفايا ( صمغ صنوبر ) و همانند آن انجام ده و اگر حرارت زير درجهء تب داشت باز چيزى از اين حب به وى بده . چه حتما بايد تخليه صورت گيرد تا آماس رخ ندهد . بعد از آن منتظر باش اگر زخمى هست معالجه‌اش كن . و از ياد مبر كه بايد مزاج جاى درد را معتدل كنى تا علاج‌پذير باشد . و اگر زخمى نيست جاى درد را ضمادهاى تقويت‌كننده مانند : ضماد آب آس و بيد و روغن آنها بگذار و يا روغن آس و روغن سوسن و گل محمدى و انواع آنها و هرچه قبضيت لطيف و تحليل بردن كم دارد از قبيل گل و شاه اسپرم و نى نهاوندى و بابونه و گل ارمنى و شب يمانى با شراب ريحانى بر سر بمال ! شايد تنها ماليدن روغن‌هاى مناسب حال كافى باشد و بايد روغن ماليدنى ولرم ( ميانهء گرم و سرد ) باشد . و شايد درد سر و بيم از آماسيدن تقاضا كند كه به زودى سرد گردد ، آن‌گاه مرهم سرد باشد مانعى نيست . بايد بيمار از گرمابه رفتن و شراب خوردن و خشم گرفتن و بخارآور و گرمىبخشهاى غذايى پرهيز نمايد . اگر جاى درد شروع به آماسيدن كرد ، ناگزير بايد چيزهاى بسيار گيرنده و سردىبخش مانند پوست انار ، گل انار ، عدس ، گل محمدى را استعمال كرد و با آب اين داروهاى گيرنده سر را تر كرد و از تفالهء آنها ضماد بر سر نهاد . بعد از آن در مرحلهء دوم قبض‌دهنده‌هايى كه تا اندازه‌اى ملايم‌تر و لطيفند مانند روغن سرو ، روغن گز ، روغن به ، روغن كندر استعمال كن ! اگر ضربت خوردن مغز را تكان داده باشد ، بايد فورا اسطوقدوس با آب يا شربت عسل به بيمار داد كه خوب دارويى است . و بدان كه : اگر درد به پرده‌هاى مغز برسد خطر است و اگر از اثر ضربت خون از مغز آيد بايد مغز مرغ را چندان‌كه ممكن است به بيمار بدهى بخورد و بعد از آن آب انار ترش بخورد . اگر آماس سر حل شد باز تا سه روز مىگذرد مغز مرغ بخورد و آن‌گاه وقت رگ زدن سر مىرسد . فصل بيستم علاج سردردى كه از ناتوانى سر ، سرچشمه گرفته است اولا بايد سوء مزاج را علاج كنى و به حالت اعتدال درآورى . سپس سر را با داروهاى مقوى تقويت كنى و براى تقويت سر ، داروهاى خوش‌بو كه گيرندگى و نرمىبخشى در آنها باشد استعمال كن ! كه اين نوع از داروها سببهاى تحريك‌كننده را گرد هم آرند . بسيار اتفاق مىافتد باوجودى كه پيدايش سردرد از ناتوانى مغز است ، عواملى ديگر چون خلط