أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
66
قانون ( فارسى )
مىتوان دود كرد . اندامان غذا : تناول يك مثقال از چوب اغلاجون معدهء لزج را به اعتدال مىآورد . مرهمش سودمند است و شيرش مستىآور و درد كبد و درد پهلو را نافع است . اندامان راننده : بنا به گواهى ديسقوريدوس تناول اغلاجون قرحه رودهها و درد شكم و روده ( مغص ) را از بين مىبرد . افتيمون - سس صغير : گياهى است با ساقهاى ترد و زودشكن . و داراى گل و تخمهايى است به رنگ سرخ كه بسيار تيز و تندمزه است . تأثير اين گياه به تأثير گياه حاشا ( آويشن ) مىماند ليكن از حاشا قوىتر است و بعضى آن را از تيرهء آويشن پنداشتهاند . گزينش : بهترينش آن است كه از جزيرهء كريت يا قبرس مىآورند رنگش سرخ روشن است و هرچه در سرخى تيرهتر باشد و در بوى تندتر ، مرغوبتر است . خاصيت درمانى : بادشكن است . با مزاج پيران و نوپيران سازگار است . بيماريهاى سودا را از بين مىبرد . مفاصل : علاج ترنجيدگى است . اندامان سر : در معالجهء ماليخوليا و صرع سودمند است . اندامان غذا : صفرايى مزاجان را آزار مىدهد و براى آنها قىآور است ، و تشنگى مىآورد . اندامان دفعى : اگر مقدار چهار درهم افتيمون مخلوط با عسل و كمى نمك تناول شود سودا را به كلى خارج سازد ، و در بيرون آوردن بلغم مؤثر است . به اعتقاد بعضى از پزشكان بايد اندازه افتيمون از دو درهم تجاوز نكند ، و اگر بجوشانند شايد به چهار ( درخمى ) برسد و بايد كوبيدهء آن را در روغن بادام ريزند و نبايد زياد از حد بجوشد . اسطوخودوس ( استوقدوس ) : گياهى است داراى پرزهاى باريك و سرخرنگ كه به پرز خوشه جو شبيه است و برگهايش از برگ جو درازتر است و چوبهايش خاكىرنگ و همچون افتيمون بىگل است . تركيبش از گوهر خاكى سرد و آتشين لطيف است . مزهاش تند است و به تلخى مىزند . مزاج : در درجه اول گرم و در درجه دوم خشك است . خاصيت درمانى : بوسيله تلخى كه در آن است گدازنده و لطافتبخش است ، تناول آن بندآمدگيها را باز مىكند ، مىزدايد ، و اندك قبوضيتى دارد كه بدن و درون را توان دهد و عفونت را جلوگيرى مىنمايد . مفاصل : آبپز آن دردهاى پى و دندهها را تسكين مىدهد ، شربت آن در مداواى بيماريهاى سرد عصب بهترين دارو است . پس لازم است كسانى كه ضعف اعصاب دارند يا از سرما به بيمارى عصب دچارند بر اين دارو مداومت كنند . اندامان سر : در علاج ماليخوليا و صرع سودمند است . اندامان غذا : براى صفرايىمزاجان خوب نيست چون دچار قى مىشوند . اين دارو تشنگىآور است . اندامان دفعى : مجارى بول را استحكام مىبخشد . بلغم و سودا را بيرون مىراند كه اين خاصيتها را جالينوس ذكر ننموده است . نسخهء آن عبارت از دوازده ( كشوت ) اسطوخودوس ، مخلوط با شراب صاف يا سكنجبين و اندكى نمك است . اشق ( اشه ) : صمغ گياه طرثوث است و برخى آن را ( لزاق الذهب ) چسبندهء طلائى نامند چه كاغذ و دفتر را با رنگ طلايى آن رنگآميزى و زينت دهند . مزاج : در اول خشك و در آخر سوم گرم است . تحليل و خشكانيدنش بسيار است و كمتر مىگزد . در باز كردن تأثيرش به حدى است كه مىتواند خون از دهانه