أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

325

قانون ( فارسى )

تفاح : گزينش : از همه معتدل سيب شامى است . سيب بىمزه خوب نيست و فايده‌اش اندك است و سيب نارسيده هم هيچ است . مزاج : سيب بىمزه در سردى و ترى از ديگران بيشتر است زيرا مادهء آبى دارد . سيب گس و گيرنده و ترش سرد و متراكم است . سيب شيرين آبدار بيشتر گرايش به سوى گرمى دارد . و اگر سردى در آن چيره باشد سبب اختلافى است كه در ميان سيبها هست . همچنانكه در برگ و چوب درخت سيب نيز اين اختلاف موجود است . عموما سيب داراى گوهرى تر است كه چيرگى دارد و سرد است . اما سيب بسيار شيرين شايد سردى و گرمى معتدل داشته باشد و گرايشش به سوى گرمى باشد . خاصيت : سيب و بويژه برگش بازدارنده زائده‌ها است . سيب و بويژه آنچه شيرين نشده بادزاست . سيب گس و ترش آبى و خاكى ، و سيب شيرين آبى ، و سيب بىمزه بسيار آبى است و بسيار تمايل به رطوبت دارد . هم از اين سبب است كه افشره‌اش زود به جوش مىآيد و عسل افشره‌اش را نگاه مىدارد . سيب گس و گيرنده خلط خاكى بوجود مىآورد . سيب ترش و سيب نارسيده خلط خام و نارسيده و پذيرايى گنديدن ببار آرند و سبب گنديدگى و تب مىشوند . خلطى كه از سيب ترش پديد آيد لطيفتر از خلطى است كه از گيرنده پيدا مىشود . شراب سيب كه كهنه شود و بخارات بد از آن تحليل برود بهتر از شراب تازهء سيب است . ورم و جوش : برگ و افشرهء سيب علاج ورم گرم نوخاسته و مورچگى است . قرحه : برگ و الياف سيب و افشرهء سيب گيرنده قرحه را بهم آرد . مفاصل : هميشه خوردن و عادت كردن به خوردن سيب و بويژه بسيار خوردن سيب بهارى درد عصب در پى دارد . سينه : سيب و بويژه سيب خوشبوى شامى و سيب شيرين خوشبوى و سيب ترش قلب را توانا كنند . از گرماى بسيار فرساينده سيب و قاوت سيب بسيار مفيد است . اندامان غذا : سيب از ضعف معده درمان است . سيب گيرنده درد معده را چه از گرمى يا سردى باشد علاج كند . سيب گس و ترش براى معده‌اى كه خلط بسيار متراكم و سرد در آن نباشد خوب است . سيب را در خمير گذارند و بريان كنند از كم‌اشتهايى مفيد است . قاوت سيب تقويت معده كند و مانع استفراغ كردن است . اندامان راننده : سيب شيرين و ترش گاهى به معده وارد مىشوند ، اگر خلط غليظ در معده باشد آن را همراه مدفوع بيرون رانند و اگر خلط غليظ در معده نباشد در معده ماندگارند . سيب در خمير كفيده ، داروى كرم و علاج ديزانترى است . و در علاج ديزانترى سيب گس‌مزه از همه بهتر است . و قاوتش هم خوب است مگر اينكه نرمى شكر بر آن چيره گردد . تبها : چون خلط نارسيده توليد مىنمايد شايد سيب نارسيده سبب تب شود . زهرها : سيب و افشرهء برگ سيب در كاهش دادن اثر تسمّم مفيدند . تربد : تكه چوبهاى ستبرند كه از هند آورند . گزينش : تربد خوب آن است كه سفيدرنگ و پيچيده و چون لوله‌هاى باريك نى و صاف و زودشكن و كرم‌نزده باشد . سبك و سوراخ‌دارش ناتوان است و خوره گرفته‌اش خوب نيست . و در اين حال بايد پوست خاكىرنگش را خراشيد تا به سفيدى مىرسد . و سائيده‌اش را با روغن بادام مخلوط مىكنند . خاصيت : تنها استعمال كردنش چون رطوبتهاى نازك را از تن برمىچيند و بدن را خشك گرداند خوب نيست و بايد با روغن بادام به كار برند . مفاصل : در علاج بيماريهاى عصب مفيد است . اندامان راننده : سائيده‌اش در بيرون راندن بلغم بسيار مؤثر است و كمى از