أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
323
قانون ( فارسى )
تنكار ( براكس ) : معدنى است و مصنوعى . گويند زرگران براى جوشكارى طلا آن را به كار مىبرند . سر : داروى كرمخوردگى و درد دندان است . تشميرح ( چشمزك ) : مزاج : گرم و خشك است . خاصيت : بسيار گيرنده است . ترمس ( لوبيا گرگى ) : ديسقوريدوس گويد : ترمس كاشتنى و ترمس بيابانى هست . بيابانى به كاشتنى شبيه و از آن كوچكتر است . و هر دو يك كنش دارند . دانهء هر دو پهنگرا و تلخمزه و در وسط گود است و ترمس همان باقلى مصرى است . گزينش : ترمس بيابانى تأثيرش بيشتر است اما كوچكتر است . مزاج : در اول گرم و در دوم خشك است . خاصيت : تلخيش زداينده و تحليلبرندهء بىآزار است . جالينوس فرمايد : اگر تلخى را از ترمس بيرون كشند يا اگر شيرينى در آن نماند غذاى غليظ دهد و نه دوا است كه بچسبد . و عموما ترمس خوب نيست و ديرهضم است و اگر هضم نشود مادهء بلغم خام در رگها پديد آرد . اما اگر خوب بپزد و خوب هضم شود غذايش خوب و بسيار است . خشكى و لزجى هم دارد . براى از بين بردن مزهء تلخش ترمس را در آب مىگذارند تا تلخى از آن دور مىشود و آنگاه آرد كنند و بخورند . عموما ترمس به دارو نزديكتر از آن است كه غذايى باشد . آرايش : موى را نازك كند ، ترمس و بويژه اگر در آب باران بپزند تا از هم مىپاشد و آبپزش را بر پوست مالند در زدودن لكههاى رخسار و بهك و برص و لكههاى خون خشكشده و جوشهاى صورت بسيار مفيد است و رخساره را جلا دهد . ورم و جوش : علاوه بر جوش صورت در علاج قرحه و ورم گرم و خنازير و سختشدنىها مفيد است ، به شرطى كه با سركه يا با سركه و عسل باشد و تأثيرش از بدنى تا بدنى متفاوت است . آبپز ترمس را بر ( غنغرانا ) پاشند نمىگذارد فاسد شود . زخم و قرحه : ترمس كه با بيخ خامالاون ضماد شود داروى گرى است و حتى گرى حيوانات را شفا دهد و در علاج خوره ، گرى خشك ، قرحهء بد و پليد مفيد است . آرد ترمس را با آرد جو قاطى كنند درد زخم را تسكين دهد و از آتش فارسى مفيد است . مفاصل : ضماد ترمس داروى عرق النسا است . سر : آردش علاج قرحهء تر سر است . اندامان غذا : ترمس و بويژه اگر با سركه و عسل بپزد يا با عسل و فيجن و فلفل بپزد راهبندانهاى كبد و طحال را بگشايد . ترمسى كه تلخى در آن نيست دل بهم آمدن را تسكين دهد و اشتهاآور است اما كندرو و ديرهضم است . اندامان راننده : پختهاش را بر ناف مالند و از آن بخورند يا با عسل مخلوط كنند و بليسند يا با سركه خورند داروى كرم و كرم كدو است . و در تسكين درد عرق النسا مفيد است . اگر با فيجن و فلفل بخورند و بردارند يا با مر و عسل مخلوط كنند و بردارند حيض را راه اندازد و بچه را بيرون آورد . اگر با عسل و سركه خورند كرمها را بيرون آورد . و بول را ريزش دهد و قبض است ، اما چنان كه گويند ترمس خودمانى نه مسهل است و نه قبض . تنين بحرى ( اژدهاى دريايى ) : زهرها : جالينوس گويد اگر اژدهاى دريايى را از هم بدرند و برگزيدهء اژدهاى دريايى نهند مفيد است . كه حيوان موسوم به ( طريغلن ) هم پادزهر اين حيوان است .