أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

318

قانون ( فارسى )

زياد و از گزيدن معده كه خاصيت او است دچار سردرد گرم مىشود . برگش را در سركه بپزند و بدان مضمضه كنند درد دندان تسكين يابد . سينه : ثمرش داروى سرفه است . اندامان غذا : ثمرش معده را مىگزد . با معده ناسازگار است و با كبد سازگار است . اندامان راننده : ثمرش از چكميزك مفيد است . با فلفل خورند بول را ريزش دهد . دود پوستش بچه و بچه‌دان را بيرون آرد ( مشيمه ) . پوستش تناول شود شكم بند آيد و شايد بول را هم بند آرد . زهرها : ثمرش با شراب پادزهر مسموميت از خرگوش دريايى است . ثمرش را با پيه شتر مخلوط كنند و به تن مالند حشرات از آن مىگريزند . شعير و شلت ( جو و شلت ) : جو كه مشهور است و شلت نوعى جو است كه پوست ندارد و همان كنشهاى جو را دارد . مزاج : در اول سرد و خشك است . خاصيت : زداينده است . مادهء غذائيش كمتر از مادهء غذايى گندم است . آب‌جو از قاوت جو قوىتر است . آرد جو و قاوتش تندى و شدت اخلاط را كاهش دهند . آب‌جوى شلت رقيق‌تر از جو معمولى است . هر نوع آب‌جو نافع است . آرايش : آب‌جو را به گرمى بر لكه‌هاى سياه مالند مفيد است . ورم و جوش : آن را در آب مىپزند و مانند سوپ مىشود و با زفت و رازيانه مخلوط مىكنند و بر ورم سفت مىگذارند ورم را نرم كند . در آب پختهء جو يا جو و آب پرمايه‌اش ( كشك الشعير ) داروى ورمهاى گرم است . قرحه : در سركهء بسيار تند و پرمايه بپزد و بر گرى چركين گذارند شفا دهد . مفاصل : جو و به و سركه را ضماد كنند و بر نقرس گذارند مفيد است . و ريزش مواد ناجور را از مفاصل بازمىدارد . سينه : آب‌جو داروى بيماريهاى سينه است . آب‌جو را با تخم رازيانه خورند شير پستان را فزونى دهد . آرد جو و شاه‌افسر و پوست خشخاش را مخلوط بر پهلو گذارند . پهلودرد شفا يابد . اندامان غذا : آب‌جو براى معده خوب نيست . اندامان راننده : قاوت و آب‌پز قاوت جو قبوضيت دهد - كشك جو - بول را ريزش دهد . آب كشك گندم از آب كشك جو بيشتر ادرارى است . تبها : آب‌جو سردى دهد ، و تبها را رطوبت بخشد . و بايد براى تبهاى گرم تنها آب‌جو ساده باشد . ليكن براى تبهاى سرد با كرفس و رازيانه خوب است . براى علاج تبهاى بلغمى جو پخته را با انجير و عسل‌آب بخورند مفيد است . شحم ( پيه ) : مزاج : عموما پيه نر گرمتر و خشك‌تر است . و بعد از آن در گرمى و خشكى پيه اخته آيد . ليكن پيه حيوان پير كم‌تأثيرتر است . خاصيت : پيه اردك بسيار لطيف است و از پيه مرغ خانگى گرمتر است . پيه خروس ميانه‌اى بين اين دو پيه است . پيه گوزن بسيار گرم است . پيه ماده گاو ميانه‌اى بين پيه شير و پيه بز است . پيه خرس لطيف است . پيه بز از همه گيرنده‌تر و پيه شاك از همه تحليل‌برنده‌تر است . و چنان كه گفتيم پيه نر هميشه قوىتر و پيه حيوان پير سبك‌تر است . آرايش : پيه خرس و پيه غاز در علاج داء الثعلب مفيد . پيه الاغ لكه‌هاى پوست را برمىدارد . پيه غاز از تركهاى رخساره و لب بسيار مفيد است . ورم و جوش : پيه خوك دواى ورم است و پيه شير ورم سخت را نرم كند . قرحه : پيه الاغ داروى سوختگى است . سر : پيه غاز و پيه روباه در تسكين درد گوش بسيار خوبند . پيه مرغ خانگى زبرى زبان را از بين مىبرد . مفاصل : پيه شتر داروى ترنجيدگى است . چشم : پيه ماهى از آب چشم