أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

253

قانون ( فارسى )

زهرها : خوردن روغن در دفع گزند سم خوردگى مفيد است . سنبل : دو گونه سنبل هست . يكى سنبل الطيب است كه آن را سنبل العصافير هم گفته‌اند . دومى ناردين است كه عبارت از سنبل رومى است . گونه‌هايى ديگر از سنبل را با نام‌هاى مختلف مىيابيم كه منتسب به اين دو نوع نامبرده مىباشند . سنبلى كه ( اقليطى ) نام دارد از سنبل بنام سنبل هندى و سورى در هر خصوصى ناتوانتر است مگر در ادرار بول كه در ريزش بول تأثير زياد دارد . سنبلى هست كه ستبر است و آن را سنبل غليظ گويند اين‌گونه سنبل با سنبلى كه آن را سنبل سورى ( منسوب به سوريه ) ناميده‌اند در تأثيربخشى تقريبا برابر است . بوتهء سنبل غليظ كوچك است گل را از وسطش برمىكشند و به كار مىبرند . گاهى بعضى از فروشندگان دارو گياه ديگرى را به جاى سنبل مىفروشند اما بايد دانست كه آن گياه تقلبى بوى گران دارد و با بوى سنبل متفاوت است . از تيرهء سنبل رومى - ناردين - سنبل كوهى است كه برگش به برگ كاجيره شبيه است و شاخ و برگهايش همگى زرد و صاف و بىخار است . نه ساقه دارد و نه گل و ثمر بيشتر از يك بيخ دارد و لااقل دو يا بيشتر از دو بيخ در زيرزمين دارد . ديسقوريدوس گويد : سنبل دو نوع است : يكى را سنبل هندى و ديگرى را سنبل سورى گويند . و اين نوع اخير را كه نسبت به سوريه داده‌اند از سرزمين سوريه نيست بلكه آن را از كوهسارانى مىچينند كه هم‌مرز سوريه است و بعضى از آن را از نزديكيهاى هندوستان آورند . و آن نوع اولى كه به سنبل هندى مشهور است نيز انواع دارد . گونه‌اى را سنبل « غنغيطس » گويند و منتسب به كوهى است كه رويشگاه اين‌گونه سنبل است و آن كوه در كنار رودخانه‌اى است كه آن را رود « غنطيس » نامند . اين‌گونه از سنبل به علت اينكه در جاهاى بسيار مرطوب نشو و نما مىكند قوتش از سايرين كمتر است ، يك بيخ دارد و بلند مىشود و گلهايش انبوه و برهم ريخته و درهم آويخته و بسيار خوشبوى مىباشد و تا بوته بلندتر است سنبل بيشتر مىدهد . ديگر نوع از سنبل هندى همان سنبل كوهى است كه از آن ياد نموديم . سنبل كوهى خوشبوىتر از غنغيطس است و سنبل كوتاه دارد بويش شبيه بوى مشك زمين است . و در هر كنشى با سنبل سورى برابر است . نوعى ديگر از سنبل است كه به ( گياه باردس سقاريطقى ) مشهور شده و اين نام را از جاهايى كسب كرده كه اكثرا در آنها پيدا مىشود . اين سنبل از ساير سنبلها سفيدرنگ‌تر است و شايد گلى كه مىدهد از وسط ساقهء آن بيرون آيد . بوى اين سنبل سفيد به بوى گياه بيش كه سم است شباهت دارد و بايد از به كار بردن آن پرهيز كنند و نبايد به كار ببرند . ممكن است سنبل الطيب را آب بزنند و بفروشند . آبديده‌اش معلوم است كه به سفيدى تبديل خواهد شد و از پژمردگى آن مىتوان دريافت كه آب زده‌اند يا نه ؟ - و بايد در وقت خريدن تأكيد كرد كه خاك با آن نفروشند . بعضى از فروشندگان بنوعى ديگر تقلب در سنبل مىكنند . شكرآب را با سرمه مىآميزند و بر سنبل كوبيده مىپاشند تا ريزه‌ها برهم مىآيد و بهم مىچسبند و سفت و گران‌وزن و يكپارچه مىشود و آنگاه مىفروشند . كسى كه اين دارو را مىخرد بايد دقت كند كه خاك با ريشه‌هايش نباشد و اگر احيانا خاك و گلى در آن باشد بايد آن را ببيزند و خاك را جدا كنند . خاكى كه با سنبل مخلوط است براى دست‌شويه بسيار خوب است . گزينش : ديسقوريدوس گويد : بهترين نوع آن سنبل سورى است كه رنگش به زعفرانى مايل است و پرزهاى زياد دارد و سنبلش كوچك است و